2016 11 Duinroos 01Duinroosje - Texel - 30-10-2015

Plant van de maand: november 2016 - Duinroos

Wetenschappelijke naam: Rosa pimpinellifolia L.: synoniem Rosa spinosissima
Familie: Rosaceae/Rozenfamilie
Geslacht: Rosa/Roos
Soort: Duinroos(je)
Plant: Eénhuizig
Takken: Opgaand
Bloeiwijze: Alleenstaand
Bloemen: Tweeslachtig
Bloemkleur: Crèmewit
Kelkbladen: 5
Kroonbladen: 5
Meeldraden: Veel
Stijl: Enkele
Bloeiperiode: Mei-juni
Hoogte: 0,5m – 1,0m
Bladvorm: Oneven geveerd
Bladrand: Gezaagd
Bladkleur: Donkergroen
Bladstand: Verspreid
Vruchtbeginsel: Half onderstandig
Vrucht: Steenvrucht
Wortels: Hoofd-/zijwortels
Groeiplaats: Duinen
Leefvorm
: Overblijvend

Inleiding2016 11 Duinroos 02Tak - Texel - 30-10-2015
Loop je de seizoenen rond in de duinen, dan herken je deze overblijvende heester direct aan zijn stekelige takken. Heester/struik omdat de houtige plant zich al vanaf de grond vertakt of met nieuwe takken verschijnt. Blijven we met de plant onder de vijftig centimeter hoogte, dan kunnen we ook van dwergheester/dwergstruik spreken. Dat dwerg zijn van de plant mag dan op de hoogte slaan, de eigenschap van dwergen dat ze aardig knuffelbaar zijn heeft onze plant van de maand zeker niet. Oppassen dus.

Naamgeving  
Het Latijnse woord voor roos is Rosa. Gaan we verder zoeken en terug dan vinden we in het Oudperzisch het woord wurdo; dat doornstruik betekent. Het Griekse rodon is dan weer van wurdo afgeleid.
Het woord Pimpenellifolia valt in twee delen uiteen: folia dat bladen betekent en pimpenelli/pimpenella dat de naam is voor een plant, onze Pimpernel. Samen blijkt zo dat de plant van de maand folia heeft als de Pimpernel. Kort samengevat: pimpinellifolia <-> pimpernelbladig.

Duinroos vertelt ons dat deze Roos in de duinen voorkomt. In plaats van Duinroos komen we
ook de verkleinvorm  Duinroosje regelmatig tegen.

In het Fries heet de plant Dúnroaske. In het Engelse taalgebied vinden we2016 11 Duinroos 03Blad bovenzijde - Texel - 30-10-2015 een reeks benamingen, in alfabetische volgorde: Burnet rose, Scotch briar, Scotch rose en Wild irish rose. De Fransen en Duitsers blijven met Rosier pimprenelle en Bibernell-rose dichter bij onze benaming.

Plaatsing
Heukels plaatst de plant in de Rozenfamilie, verder in het geslacht Rosa en de soort Duinroos. In het geslacht Rosa worden verder nog elf soorten genoemd. Hondsroos is wellicht de bekendste, maar verder zal het nog een heel gepuzzel zijn om de juiste naam bij de juiste Roos te krijgen. Een uitdaging voor de liefhebber !

Beschrijving
De winterknoppen van de overblijvende heester bevinden zich minstens vijftig
centimeter boven de gro
nd:
2016 11 Duinroos 04Blad onderzijde - Texel - 30-10-2015Fanerofyt. Zien we de plant(struik), dan kunnen we een enorm verschil in hoogte tegenkomen,
het kan minder dan de bovengenoemde 50cm zijn, maar net zo goed ver boven de genoemde 100cm. Vaak zit een groot gedeelte van de struik onder het (duin)zand.

De diepwortelende Duinroos komt tot aan het zoete grond-water. De struik verspreidt zich gemakkelijk omdat de wortels uitlopers vormen.
De takken gaan rechtop, vertakken zich weinig en zijn zwart-bruin van kleur. Ze zijn met rechte, dunne stekels bezet die zeer ongelijk van grootte zijn.

De bladeren zijn oneven geveerd, zeven-, negen- of elftallig. De deelblaadjes zijn een halve tot twee-en-een-halve cm groot en rondachtig/eivormig. Ze zijn van onderen vrijwel kaal en de kleur gaat van donkergroen naar roodachtig.De bladrand is gezaagd.
De bloemsteel van de Duinroos is onbebladerd. De vijf kelkbladen van de bloem vallen
na de bloei niet af, ze staan dan schuin omhoog. De (crème)witte bloemen(soms roze)
2016 11 Duinroos 05Bloemknop - Texel - 30-10-2015
met vijf één tot anderhalve cm grote kroonbladen staan alleen.
De eerste bloeitijd valt in mei en juni en soms komt de plant

 in augustus, september en oktober ook nog met de prachtige rozenbloem in bloei. Het aantal meeldraden gaat boven de twintig uit en er zijn meer stijlen. De stijlen zijn in een cirkel op de bloembodem geplaatst, ze scheiden weinig nectar af.
De bessen, bij rozen bottels genoemd zijn schijnvruchten. Ze zijn glanzend paarszwart. Die schijnvrucht vormt als het ware een beker die de zaadjes omsluiten.

Groeiplaats
Zijn we in een zonnige, voedselarme of matig voedselrijke,  zwakzure maar vooral kalkhoudende omgeving; dan kunnen we het Duinroosje tegenkomen. Zowel op droge als matig
vochtige  ondergrond gedijt de plant. Dat we dan vaak in ons duinlandschap zullen zijn
lijkt me duidelijk.
2016 11 Duinroos 06Bloem - Texel - 30-10-2015

Organismen op/bij de plant
De bezoekende insecten(o.a. zandbijen – Andrena) zullen naast weinig nectar veel pollen vinden.
Tapuiten nestelen in konijnenholen en nu blijkt een hol dat goed beschermd wordt door duinrooshellingen hun voorkeur te hebben. Rozenkevers kun je goed zoeken in het duinroosstruweel.

Gebruik van de plant
De tot rozenbottels uitgegroeide bloembodems zijn rijk aan vitamine C. Ze zijn uitstekend geschikt voor jams en verder worden ze in het Nederland van “Heel Holland Bakt” wisselend gebruikt. Als cultuurplant wordt de Duinroos ook gekweekt; zowel door zaaien en scheuren
krijgen we meer Duinroosjes.
2016 11 Duinroos 08Bottel-binnen -Ned.oec.Flora, deel 2 - E.J.Weeda e.a.

Tot slot
Ga je de seizoenen rond en zoek je de Duinroos, let dan ook eens op het openbaar groen. Ook daar wordt het Duinroosje aangeplant. Volop in bloei is de struik overdekt met een scherm (witte) roosjes die bovendien voor een aangename geur zorgen. Iets om in 2017 oog/neus voor te hebben !?!
Duinrozen te kust en te keur in Noordwijk aan de kust. Toch vraag ik me af of de illustrator van het SCHOOLBLAD van de St.Willibrord  U.L.O. nauwkeurig naar de DUINROOS heeft gekeken. Of het voor hem/haar nu te laat is blijft een vraagteken; voor ons ligt er hopenlijk genoeg tijd om van de Plant van de Maand november ook in andere maanden te genieten.


Tekst             : Gerard te Dorsthorst
Afbeeldingen: GtD(1,2,3,4,5,7); Ned.oec.Flora(8); St.Willibrord U.L.O.(9).
2016 11 Duinroos 07Bottel-binnen - Ned.oec.Flora, deel 2 - E.J.Weeda e.a.

2016 11 Duinroos 09”SCHOOLBLAD” Noordwijk