Vogel van de maand: juli/augustus 2016                                               door: Kees Goverde

Jan van gent  (Morus bassanus of Sula bassana)

DSC08332 1
Als webpaginabeheerder van deze werkgroep heb ik tot nu toe zo´n 30-tal Vogels van de maand op deze pagina geplaatst en altijd met veel plezier. Zelf ben ik geen vogelaar, maar onlangs ben ik in de gelegenheid geweest om drie dagen op hét vogeleiland van de Jan van Genten te vertoeven, Helgoland. Het eiland ligt ongeveer 70 km uit de kust van Noord Duitsland en is erg in trek bij vogelliefhebbers en dan specifiek voor de Jan van Gent, daarnaast in trek bij toeristen die taxfree hun inkopen doen voor drank, rookwaar en sieraden.

 

  

DSC08279 1DSC08280 1Het eiland geniet aanzienlijke faam bij natuur- en vooral vogelliefhebbers omdat het een belangrijk broed- en pleisterplaats is voor zeevogels uit het Noordzeegebied en voor trekvogels van verder noordelijk. Er broeden onder andere de zeekoet, de drieteenmeeuw, de kleine en grote mantelmeeuw, de Alk, de Noordse stormvogel en de jan-van-gent in de periode juni - juli. In het najaar is het een tussenstop voor vogels die meer naar het zuiden trekken. Hierdoor zijn er al 400 vogelsoorten waargenomen. Maar ook in het middelste stuk van het eiland kan men verschillende zangvogels waarnemen onder andere de sijs, de barmsijs, de tapuit, de rietgors, de spreeuw, de graspieper, de keep, de merel, het goudhaantje, de lijster, de blauwstaart, de Sperwergrasmus, de witkopstaartmees, de bladkoning, de ijsgors, het paapje, de geelgors, de ringmus en verschillende vinken. Ook soorten zoals de boomvalk, het bokje en de rotgans.

Het kleine eiland bezit ook een natuurgebied van 1ha groot, maar is de dichtstbevolkte broedplaats van vogels in Duitsland. Begin juni kan men hier de lummensprong waarnemen. Dit is de sprong waarbij jonge zeekoeten die nog niet kunnen vliegen, 50 meter naar beneden springen. Het gehele jaar door is er een kolonie zeehonden aanwezig op het eilandje Düne. 
Ook de Helgolandse huismuis is een opvallend soort door zijn rode vacht, een schutkleur bij de rode rotsen. Tevens lopen op Helgoland, binnen afgebakende zones, wilde geiten rond. D
oor de aanwezigheid van rode zandsteen, krijt en kalksteen groeien er planten zoals de klippenkool.
Het eiland heeft een afwisseling van grote struiken en bomen en ook duindoorn, braam, rozenbottel levert een ideale plaats voor de vogels.

Naamgeving

De naam van deze vogel heeft niets met de naam van de persoon Jan van Gent te maken. Het woord gent is verklaarbaar omdat daarin zowel het Engelse gander en het Nederlandse gent herkenbaar is voor een mannelijke watervogel zoals een gans. De Engelse naam werd gannet. Hoe dan "Jan van" ervoor gekomen is, blijft onzeker. Mogelijk is het een verbastering van de Keltische naam Ian ban an sgadan (witte haringvogel). Mogelijk heeft het ook te maken met de Nederlands gewoonte om in uitdrukkingen de naam Jan te plaatsen zoals "Jan en alleman", "Jan Hen", "Jan Salie" etc

Beschrijving

Het is een grote, gestroomlijnde vogel met lange, smalle vleugels. De volwassenen zijn door formaat, kleur en tekening goed te herkennen. Jonge vogels kunnen op het eerste gezicht op een grote pijlstormvogel lijken, maar zijn te herkennen aan een lange, spitse kop en snavel, spitse staart en karakteristieke bewegingen. Het verenkleed van de volwassen vogel wordt pas in het vierde tot zesde jaar verkregen.
DSC08345 1DSC08253 2DSC08352 2













De okergele kop is buiten het broedseizoen bleker. Volwassen dieren zijn circa 89-102 centimeter groot en 2,5 tot 3 kilogram zwaar. En kunnen als ze hun vleugel volledig uitstrekken 170-180 cm breed zijn. Het lichaam is wit, de staart puntig en ze hebben zwarte vleugelpunten. De kop is gelig met een blauwe oogring. Ze duiken op spectaculaire wijze naar vis en kunnen dat met een snelheid van100 km/uur als ze zich laten vallen.

Voortplanting

Twee Jan-van-genten bezig met paarbinding
De dieren gaan een vaste paarbinding aan, die ook na het broedseizoen standhoudt. Ze keren jaren achtereen naar hetzelfde nest terug. Beide partners broeden voor het eerst op de leeftijd van 5 of 6 jaar op een enkel, blauwwit ei.
DSC08302 1DSC08561 1DSC08564 1













Na ongeveer 3 maanden verlaten de nog geheel bruine jongen het nest. Ze hebben op dat moment een gewicht van 4 kilogram en zijn dus zwaarder dan een volwassen vogel.Het volwassen verenkleed krijgen ze pas in de loop van de volgende 5 jaren. De volwassen vogels kunnen bijzonder agressief reageren bij de verdediging van hun nest, waarbij vervaarlijk met de krachtige snavel wordt gehakt en gebeten.

tekst: Kees Goverde en Wikipedia