Zoogdier van de maand juli / augustus 2016

De Boommarter (Martes martes)

Allereerst wil ik beginnen met uit te leggen hoe een boommarter eruit ziet, want veel lezers zullen dit wonderschone dier nog nooit gezien hebben. Feitelijk is het DE MARTER, want zijn wetenschappelijke naam is Martes martes!

Boommarters zijn net als alle marterachtige lang en slank. Daarnaast zijn ook alle marterachtige lenig en snel. Boommarter kunnen zich ook nog eens zeer snel en vlug uit de weg maken op bomen. Beetje te vergelijken met eekhoorns. Wat ook opvalt aan het lichaam van boommarters is dat deze marterachtigen net als de soortgenoten op korte poten staan. Vaak denken mensen als ze voor het eerst een boommarter zien dat het een huiskat is, want daar lijkt de boommarter kwa formaat ook op. Als ze dan wat beter kijken zien ze dat het dier veel beharing heeft en een volle staart.

Boommarter versus steenmarter
Nu heb ik wel de boommarter beschreven, maar het kan net zo goed een beschrijving zijn van de steenmarter, want dat is bijna hetzelfde. Zelfs de lengte scheelt niets. Allebei kunnen ze zo rond de 50 centimeter lang worden. Is er dan helemaal geen verschil? Jawel hoor. Boommarters hebben een hele duidelijke gele bef. Daarnaast hebben ze grotere en spitsere oren, een donkerbruine neus en grijs onderhaar. Overigens zijn deze laatste drie kenmerken pas echt goed te zien als ze naast elkaar staan en dat komt nooit voor in het veld! De bef daar draait het om en die is bij de steenmarter meestal wit, in ieder geval beduidend witter dan geel. Daarnaast heeft de steenmarter een bijna witte ondervacht en dus niet grijs zoals bij de boommarter. Steenmarters hebben, om het compleet te maken, geen spitse oren, maar wat rondere oren. Tot slot hebben steenmarters geen donkere neus maar een roze.

Boommarter (1)                     Martes martes in Sweden

Boommarters in Brabant
Decennia geleden kwamen de boommarters ook in Brabant voor, maar helaas zijn ze uitgestorven in deze provincie. Dat wil overigens niet zeggen, dat ze onze provincie links laten liggen. Nee hoor, er zijn al veel meldingen geweest van een boommarter gezien te hebben in Brabant. Kan door sporen te ontdekken of door cameravallen.

Waar kan je ze vinden
Dat laatste is gemakkelijk, namelijk in bomen, dus je ziet ze vooral in het bos. Niet dat ze daar vaak te vinden zijn op zoek naar voedsel, want dat doen het liefst op de grond. Het zijn echte roofdieren en op het menu staan: Ze zoeken hun voedsel voornamelijk op de grond. Op het menu staan: muizen, vogels, jonge konijnen, eekhoorns en grote insecten. Daarnaast lusten ze ook graag bessen of fruit. Overdag zie je ze bijna nooit, want dan slapen ze in de bomen.

Daarnaast kom je ze bijna nooit tegen of je moet een nachtmens zijn. Boommarters zijn namelijk in de nacht actief. Ze zoeken dan in hun eigen leefgebied naar voedsel, en dat kan maximaal 3 km² beslaan. Maximaal kunnen boommarters een gewicht bereiken van bijna 1800 gram en ze kunnen met gemak 10 jaar oud worden.

Wonen
Boommarters hebben een voorkeur voor boomholtes. De meest ideale woonplek is een holte waarbij die holte bereikbaar is via de kroon van een naburige boom of bomen. Daarnaast, en dat is logisch, moet de holte groot genoeg zijn. Die naburige bomen zijn van belang, zodat het vrouwtje boommarter steeds via een andere weg en omweg de holte kan verlaten en benaderen. Dit voor de veiligheid van haar kroost. Dit houdt ook in dat solitaire bomen of solitaire dode bomen niet in aanmerking komen als nestboom, zeker niet als er ook geen takken meer aanzitten. Ook moet de boom beklimbaar zijn voor de kroost.

De meest geschikte bomen, voor dat laatste, zijn dan ook vooral zomereiken en grove dennen. Beuken met hun supergladde schors zijn dus niet zo geschikt. Als er toch zo’n beuk is uitgekozen, dan kan het zijn dat bij het uit het nest vallen, zo’n kleine boommarter niet meer terug kan. Vaak vallen ze dan ten prooi aan loslopende honden.

Bouwmeester
Zelf kunnen de boommarters geen holte maken en dus is de rol van de bouwmeester, de zwarte specht, van groots belang. Helaas kiezen zwarte spechten vaak voor een beuk, omdat zij op hun beurt weer bang zijn voor boommarters. Soms ook nog eens met grote takvrije stamlengte of zonder klimopbegroeiing op de stam. Dit allemaal omdat zwarte spechten hebben ondervonden dat boommarters hun jongen graag opeten. Pech dus voor de boommarters en moeten ze dus wachten op het omhoog komen van de struiken en boompjes.

Waar uit kun je afleiden of een holte bezet is door een boommarter?
Of een holte bezet is door een boommarterfamilie kan je vaak zien aan uitwerpselen en prooiresten op de grond aan de voet van de stam. Soms, en dat is als de holte net pas bezet is, kan je boommarter aanwezigheid waarnemen door het ontdekken van een latrine in de boom. Deze kan je vaak vinden door de boom af te speuren en te zoeken naar hoger gelegen oksels bij de takken.

Voortplanting
De paartijd van boommarters is meestal in de zomer. Daarom nu ook het verhaal over dit mooie dier. Van juni tot augustus vindt dus de voortplanting plaats. Maar zoals ook bij zoveel andere zoogdieren, hebben boommarters ook een verlengde draagtijd. De bevruchte eicellen blijven dan ongeveer 8 tot 9 maanden in ‘kiemrust’. Tegen het volgende voorjaar vindt dan de ontwikkeling plaats. De jongen worden geboren vanaf ongeveer half maart tot eind april. Boommarters kunnen 2 tot 6 jongen krijgen, maar meestal is het niet meer dan 3. Vanaf eind mei en vooral in juni (als ze 2 maanden oud zijn) beginnen de jongen de omgeving van het nest steeds verder en intensiever te verkennen.

Gedurende de zomer blijven de jongen vaak bij de moeder en gaan ze met haar op jacht. Pas in het najaar zijn ze volledig zelfstandig. Opmerkelijk is dat deze jonge dieren vaak een tijdlang geduld worden in het territorium van oudere dieren, dit in tegenstelling tot bij vossen.

Tot slot sterfte
De meeste boommarters overlijden als verkeersslachtoffer, zeker als ze een zwervend bestaan hebben. Maar ook later, na vestiging, blijft het verkeer een groot risico: elke vitale populatie zal zich immers onvermijdelijk uitstrekken over een gebied dat veelvuldig door grote wegen doorsneden wordt. Het verkeer is dus wellicht een van de belangrijkste doodsoorzaken, die de gemiddelde leeftijd in de populaties kan doen afnemen.

Bron; Frans Kapteijns