Zoogdier van de maand december; de Otter

De otter (Lutra lutra), ook Europese otter of visotter genoemd, is een marterachtige uit het geslacht Lutra met zwempoten en een donkere, dichte, bruine vacht. Deze soort heeft het grootste verspreidingsgebied van de otters en komt voor in een groot gedeelte van Europa en Azië.

Hij leeft in oeverzones met voldoende dekking, voedsel en rust. De otter was verdwenen in Nederland maar is in 2002 geherintroduceerd. Momenteel komt de otter weer voor in Overijssel, Friesland, Groningen, Drenthe, Flevoland, Gelderland en Zuid-Holland. De grote rivieren, zoals IJssel en Overijsselse Vecht, en de vele meren in noord- en west-Nederland zijn belangrijke (potentiele) leefgebieden. Alleen als de kwaliteit van het zoetwatermilieu in een gebied erg goed is, kan de otter hier overleven. De otter wordt niet voor niets ‘De ambassadeur van het zoetwatermilieu’ genoemd. De terugkeer van dit mooie dier in de Nederlandse natuur is dan ook de kroon op het werk van de Stichting Vrienden van de Otter en SON.

otter 1438381 960 720        4421703591 13f6fab9de z

Een volwassen otter is 80 tot 140 centimeter lang, inclusief de staart van 30 tot 50 centimeter lengte. Het gewicht varieert tussen de 5 en 12 kilo en de schouderhoogte is gemiddeld 30 centimeter. Vrouwtjes zijn meestal kleiner dan mannetjes. Mannetjes hebben een kop-romplengte van 60 tot 90 centimeter, een staartlengte van 36 tot 47 centimeter en een lichaamsgewicht van 6 tot 17 kilogram. Vrouwtjes hebben een kop-romplengte van 60 tot 70 centimeter, een staartlengte van 35 tot 42 centimeter en een gewicht van 6 tot 12 kilogram.

Opvallende kenmerken van de Euraziatische otter en van otters in het algemeen zijn onder andere het gestroomlijnde lichaam met een flinke staart, de poten met de zwemvliezen, de ogen en oren en de vacht. Otters leven zowel op het land als in het water. Zeker als het om hun voedsel gaat, is dat laatste van groot belang. Het is dan ook niet vreemd dat het lichaam van de otter aanpassingen laat zien aan het leven op het land zowel als in het water. Om in het water zo weinig mogelijk weerstand te ondervinden beschikt de otter over een gestroomlijnd lichaam. Het dier heeft een platte kop met nauwelijks uitstekende oorschelpen. De poten zijn kort, maar erg krachtig. Tussen de tenen heeft de otter zwemvliezen, waarmee hij zich in het water kan voortbewegen. Om u een indruk te geven van die kracht: otters kunnen snelheden van soms wel tien tot twaalf kilometer per uur bereiken. De opvallende, lange staart fungeert daarbij als stabilisator.

2083130 894b6d2d

Ook op het land zijn otters verrassend vlug. Snelheden van vijfentwintig kilometer per uur zijn dan niet ondenkbaar. De platte kop met de neus, de ogen en de oren zijn niet alleen gestroomlijnd, maar doordat ze op een lijn staan, maakt het de otter mogelijk bij onraad bijna helemaal onder water te blijven en toch het gevaar in de gaten te kunnen houden. De vraag is daarbij echter wel of hij het gevaar kan zien, want zeker boven water lijkt een otter met z’n kleine oogjes tamelijk bijziend. Met het geplooide netvlies blijkt een otter onder water, echter over een aanmerkelijk beter gezichtsvermogen te beschikken. Daarentegen is er met de neus van een otter niets mis. De reukzin van otters is duizenden malen beter dan bijvoorbeeld die van de mens. Otters zijn dan ook veel afhankelijker van hun reuk dan mensen! Met name in de communicatie met soortgenoten doen otters in de eerste plaats een beroep op hun reukvermogen.


Ook het gehoor is bij otters goed ontwikkeld, ook al zijn de oorschelpen maar klein. Het is niet duidelijk of de dieren ook onder water van hun gehoor gebruik maken, wat overigens wel aannemelijk lijkt, omdat geluid daar veel beter te horen is.

De otter is een schuw, terughoudend en solitair levend dier dat vooral 's nachts actief is. Meestal jaagt hij in langzaam stromend water of in overstromingsgebieden. Soms is hij in een nacht kilometers ver weg op zoek naar voedsel. Zijn sporen zijn in de modderige oevers van beekjes en rivieren te vinden. Daar is hij ook het meest kwetsbaar, en raakt hij soms in een val die voor een ander dier werd opgezet.

Zijn solitaire levenswijze maakt dat de otter een groot territorium nodig heeft. De otter controleert het gebied regelmatig en markeert het territorium op verschillende plaatsen met zijn ontlasting. Vrouwtjes met jongen bezitten een kleiner territorium binnen dat van het mannetje. Het territorium van een ottermannetje moet minstens 16 kilometer schone en ongestoorde oeverkanten omvatten.

Otters (en dus ook de Euraziatische otter) eten vooral prooien die langzaam zwemmen, zoals botervissen en puitalen langs rotskusten, kleinere vissen, paling of in het riet stilstaande snoek in zoetwatergebieden. Het dieet van een otter bestaat voor tachtig tot negentig procent uit vis. Voor de overige tien tot twintig procent eten otters ook waterinsecten, krabben en kreeften en amfibieën. Soms vallen ook wel eens vogels en zoogdieren ten prooi aan otters.

De voortplanting van otters is afhankelijk van de beschikbaarheid van voedsel. Otters op het Europese continent krijgen meestal jongen in de lente en zomer, maar in principe kunnen ze het hele jaar door jongen krijgen.

Otters zijn na 1-2 jaar geslachtsrijp. De gemiddelde leeftijd waarop vrouwtjes voor het eerst jongen krijgen is 2 jaar. Na een verlengde draagtijd draagtijd met een werkelijke draagtijd (RD) van ongeveer 62 dagen worden de jongen geboren. De worpgrootte is meestal 2 à 3 jongen, maar soms zijn er wel 5 en soms maar 1. De jongen worden blind en zonder tanden geboren in een met gras of mos gevoerd kraamnest. Dat bevindt zich meestal in een rustig gedeelte van het territorium van het wijfje. De jongen zijn 15 cm lang en hebben een fijne, grijze vacht. Na 35 dagen openen ze hun ogen en ze worden tot gemiddeld 16 weken gezoogd. Op een leeftijd van twee tot drie maanden krijgen ze de volwassen vacht. Zodra de jongen die waterdichte vacht hebben, leert de moeder hen zwemmen. Jonge otters spelen graag met elkaar. Na tien tot twaalf maanden zijn ze zelfstandig, maar vaak blijven de jongen nog enkele maanden in het territorium van de moeder tot ze uiteindelijk door de moeder worden verjaagd (RD) . De vader helpt niet met het grootbrengen van de jongen. Otters worden gemiddeld 3 tot 4 jaar oud. In gevangenschap kunnen ze 15 tot 22 jaar oud, maximaal 18 jaar worden.

De laatste otter in Nederland werd op 17 september 1988 in de buurt van Joure (Friesland) door een auto doodgereden. Rond Nieuwkoop was al ruim tien jaar daarvoor geen levende otter meer gezien. De laatste otter van de Nieuwkoopse Plassen (en daarmee Zuid-Holland) werd in 1976 doodgereden op de toen pas aangelegde provinciale Uitweg. In 1988 was de otter dus uitgestorven in ons land. Naast het verkeer kwam dit ook door watervervuiling en verdrinking in fuiken. Sindsdien is er hard gewerkt om het water schoner te maken.

infographic.otter

In 2002 zijn de eerste otters geherintroduceerd in Noord-Overijssel, in de Wieden/Weerribben. Vandaar uit zijn ze voorzichtig begonnen aan een herkolonisatie van zijn oude leefgebied. Zo zijn otters op verschillende plekken gezien; ook in de nabijgelegen Vechtplassen. De afgelopen jaren werden er al otters in Zuid-Holland aangetroffen, helaas doodgereden door auto’s. Eind 2013 hebben we het eerste bewijs dat een levende otter het Groene Hart heeft gevonden.


Het herintroductieprogramma stokte gedeeltelijk om een aantal redenen:

  • Door verkeerde verdovingsmiddelen vielen er in het begin enkele slachtoffers;
  • Een aantal betrokken organisaties is het niet eens met elkaar;
  • Verkeer eiste zijn tol;
  • Het is alsnog mogelijk dat via normale migratie uit Duitsland Nederland bevolkt wordt met otters.

Of het de goede kant op blijft gaan met de otter is nog te bezien. Er zijn nu wel drie generaties otters aanwezig in De Wieden en Weerribben. Er zijn relatief veel vrouwtjes aanwezig; omdat deze minder reislustig zijn, vallen er minder slachtoffers in het verkeer. 

Omdat otters grote woongebieden hebben en de dieren veel trekken, is de otter geholpen met goede ecologische verbindingszones. Voor de otter worden loopplanken of wandelpaadjes gemaakt onder bruggen. Op andere plaatsen zijn tunnels onder wegen aangelegd. Deze voorzieningen moeten wel regelmatig onderhouden worden, zodat de dieren ze kunnen vinden en gebruiken.

Bron: www.natuurmonumenten.nl, www.wikipedia.org, www.beesies.nl, www.zoogdiervereniging.nl, www.vriendenvandeotter.nl