Zoogdier van de maand september

Kempisch Heideschaap

Dit keer als zoogdier van de maand een prachtig zoogdier dat iedere Brabander kent, het Kempisch Heideschaap. Waarom zullen jullie je afvragen, want dat is toch een huisdier of gehouden dier? Dat is het zeker, maar honderden jaren heeft dit prachtige zoogdier ons Brabantse land belopen en dus wordt het tijd, dat we in deze rubriek eens stilstaan bij dit mooie zoogdier.

Bijna verdwenen

Wat veel mensen niet weten, is dat het prachtige Kempische Heideschaap  er nog is dank zij de inzet van Willem Iven, boswachter, en dierenarts Jan Wille. In 1967 hebben zij het bijna uitgestorven Kempische Heideschaap voor de toekomst behouden. Beide heren hebben destijds een fokprogramma opgezet  met de vijf laatste overgebleven Kempische  Heideschapen en zodoende ervoor gezorgd, dat we nu nog steeds kunnen genieten op de Brabants heidevelden van deze mooie grazers.

NAMO82849      NMRG8482

Bepalende factor

Het ontstaan van het landschap en de grote biodiversiteit in grote delen van Brabant is medebepaald door het Kempische Heideschaap. Feitelijk kan je misschien zelfs stellen, dat dit zoogdier een bepalende factor had  in het ontstaan van de Kempen. Eeuwenlang was dit schapenras het talrijkste landbouwhuisdier in de Nederlandse en de Belgische Kempen. Door hun graasgedrag werd het landschap steeds opener. En dit al vanaf de Vroege Middeleeuwen,  en die liep vanaf de 5e eeuw tot aan het einde van de 10e eeuw. Je kunt je wel voorstellen, dat hierdoor verschillende soorten van biotopen gingen ontstaan. In de droge zandgebieden ontstonden dus gevarieerde heidevelden met vooral gewone struikheide en in de nattere delen velden met gewone dopheide. Natuurlijk ook met de bij die beide leefgebieden behorende soorten planten en dieren.

Mest

Overdag waren deze schapen dus op de heidevelden te vinden, maar in de nacht werden ze meestal opgestald. In die stallen werd de mest opgevangen, die de heideboeren hard nodig hadden om op de schrale zandgronden akkerbouw te kunnen plegen. Na die Vroege Middeleeuwen werd, zo ongeveer vanaf de 14de eeuw, in de Kempen de z.g. “plaggenlandbouw” ontwikkeld. Uitgestoken heideplaggen werden als basismateriaal  gebruikt in de potstallen. Daar boven op kwam heidestrooisel en samen met schapenmest werd dit materiaal gebruikt voor de verbetering van de akkers. En zo zorgde ons Kempische Heideschaap niet alleen voor de vorming van ons landschap, maar leverde het ook een bijdrage aan de akkerbouw. Naast natuurlijk ook lange tijd levering van wol.

Schapenras

Het schapenras Kempische Heideschaap behoort tot de grote heideschapen. Tocht is het kleiner en minder zwaar dan het Veluwse Schaap en daarom wordt het vaak middelgroot schapenras genoemd. De lengte van het Kempisch Heideschaap komt op ongeveer 1300 centimeter en het dier is bedekt  met fijne korte crèmewitte wol. De kop en de poten zijn meestal wit maar soms ook bruin of gespikkeld. De kop is vrij recht, lang, en mal en bedekt met glanzend haar. Dit schapenras heeft geen wol op de kop. Op de vrij lange staart staat wel wol. De geschatte leeftijd komt op maximaal 12 jaar.

Ooien, vrouwelijke schapen,  zijn altijd ongehoornd, maar de rammen doorgaans ook. Volwassen ooien wegen tussen de 45 en 65 kg. Kempische heideschapen brengen per worp gemiddeld ongeveer 1.5 lam ter wereld.  Het Kempisch Heideschaap staat hoog op de benen, heeft een lange rug en een statige verschijning. Met al deze kenmerken is het bij uitstek geschikt als perfecte grazer  voor het beheer van heidevelden en schrale graslanden.

Nawoord

In 1967 kwamen Iven en Wille er dus achter dat het Kempische Heideschaap zo goed als verdwenen was uit het Brabantse en Kempische landschap. Tegelijkertijd bedacht men toen, dat door begrazing met dit schapenras dit de enige beheermethode was om de grote biodiversiteit op de resterende heidevelden veilig te stellen. Dankzij deze gedachten en inzet van de Stichting Het Kempische Heideschaap, opgericht in 1967 te Heeze, lopen er nu nog 6000 Kempische Heideschapen rond. Tevreden kunnen wij dus terug kijken op de mooie acties van die stichting en de beide heren, want precies vijftig jaar later genieten wij Brabanders nu van dit prachtige zoogdier op onze Brabantse heidevelden.

NAMO47507         Schaapskudde welkom heten Bart van Ekkendonk

september 2017, Frans Kapteijns.

Bron: http://kempischheideschaap.nl/http://www.bd.nl/brabant/kempische-heideschapen-op-jubileumtour-door-brabant~ab970099/ en eigen documenten.

Bron foto's: Bart van Ekkendonk (laatste foto), Natuurmonumenten