Plant van de maand: juni 2017 - Oranje Havikskruid

Algemeen
Wetenschappelijke naam: Hieracium aurantiacum L.
Familie: Asteraceae/Composietenfam.2017 06 Oranje Havikskruid 011. Oranje havikskruid Talberg (Zweden) 14 juni 2011
Geslacht: Hieracium/Havikskruid
Soort: Oranje havikskruid
Plant: Eénhuizig
Stengel: Opgaand
Bloeiwijze: Hoofdje
Bloemen: Tweeslachtig
Kelkbladen: Omwindselbladen
Kroonbladen: 5(vergroeid)
Bloemkleur: Oranje
Meeldraden: 5(vergroeid)
Stijl: 1
Stempels: 2
Bloeiperiode: Juni-juli-augustus
Hoogte: 30 cm – 60 cm
Bladstand: Verspreid
Bladvorm: Langwerpig tot eirond
Bladrand: Gaaf
Bladkleur: Groen
Vruchtbeginsel: Onderstandig
Vrucht: Nootje
Wortels: Wortelstok
Groeiplaats: Grasland
Leefvorm: Overblijvend

 

Inleiding
Juni is te typeren als zomer-, weide- of rozenmaand. Door deze karakteristieken worden we als het ware naar buiten genodigd om te genieten van de natuur. Verrassende kleuren komen ons tegemoet bij de plant van de maand, het Oranje havikskruid. Van deze plant zie ik  -als ik haar tegenkom-  weer direct mijn eerste vindplaats op een zomerse 2017 06 Oranje Havikskruid 022. Wortelstok met bladrozet Flora Batava 1877zomerdag op de Ravensteinse molenberg. Laten we deze maand langer stilstaan bij dit kleurenwondertje.
 
Naamgeving
Hieracium is een latijns  woord dat afgeleid is van het griekse hierax. De betekenis ervan is havik. Nu zijn Haviken goede bespieders vanuit de lucht en in de Griekse Oudheid meende men dat de Havik gebruik maakte van deze plant om zijn/haar gezichtsvermogen te perfectioneren. Aurantiacum heeft als betekenis oranje(kleurig).
De Nederlandse naam, Oranje havikskruid, is de letterlijke vertaling van de wetenschappelijke naam van de plant van deze maand.
In het Fries heet de plant Oranje haukkrûd.
In het frans, duits en engels luistert de plant naar Epervière orangée, Orangerotes Habichtskraut en Orange Hawkweed. Ook in die taalgebieden blijft oranje de aanduiding die aan de plant van de maand kleeft.
 
Plaatsing2017 06 Oranje Havikskruid 033. Stengel en blad Ravenstein 28 juni 2009
Heukels plaatst de plant in de Composietenfamilie, verder in het geslacht Havikskruid en de soort Oranje havikskruid. In het geslacht havikskruid worden twaalf soorten en drie bastaarden van de Hieracium pilosella(Muizenoor) genoemd.
 
Beschrijving
De winterknoppen van de overblijvende plant bevinden zich op of net onder de grond: Hemikryptofyt.
De plant heeft een wortelstok.(foto 2)
De stengel is donker en kleverig behaard. Je kunt tot vier ruw behaarde stengelbladen ontdekken die van onder naar boven in grootte afnemen. Er kunnen uitlopers gevormd worden waaruit weer nieuwe rozetten groeien zodat de plant kleine groepjes vormt.2017 06 Oranje Havikskruid 044. Bloeiwijze Kleine AA/Boxtel 3 juni 2013
Er is een rozet(foto 2) van (blauw)groene bladen die wat vorm betreft langwerpig tot eirond zijn. Het blad heeft een korte steel en de bladrand is gaaf. De bladen, trouwens de hele plant, is behaard. Zowel de boven- als de onderkant van het blad is groen. Bij bv. Muizenoor is de onderkant viltig.
De kleur van de bloemen varieert van oranjerood naar oranjebruin. Er zijn alleen lintbloemen. De smalle omwindselbladen zijn bezet met zwarte klierharen. De tweeslachtige bloemen zijn in bloemhoofdjes van 1½ tot 2½cm geplaatst. Het aantal hoofdjes die op hun beurt weer bij elkaar staan varieert van twee tot twaalf. Is de ontwikkeling van de groei wat gevorderd, dan ontstaat er een schermvormige pluim van bloemhoofdjes. 2017 06 Oranje Havikskruid 055. Bloem Talberg(Zweden) 14 juni 2011
De éénzadige dopvrucht heeft vruchtpluis; windverspreiding ligt nu voor de hand en wie weet zal dit zaadje zich binnen vijf jaar tot een nieuwe plant ontwikkelen.

Groeiplaats
Het zal je niet verwonderen dat de plant met haar felgekleurde bloemen een zonnige plaats zoekt. Het substraat is matig in vochtigheid, voedselrijkheid, en zuurgraad. Deze hoedanigheden mogen zowel op zand- als kleigrond voorkomen. Samengevat zullen we het Oranje havikskruid op verschillende plaatsen kunnen tegenkomen.
 
Gebruik van de plant
Uit havikskruid werd tot na de Middeleeuwen oogzalf bereid.
Deze composiet wordt door diverse insecten bezocht, let er eens op.
 
Tot slot2017 06 Oranje Havikskruid 066. Zaden Wikipedia
De langste dagen van het jaar hebben we rond de 21e tot onze beschikking, tijd genoeg om in de Havikskruiden te verdwalen. Ga je je er echt verdiepen, dan wens ik je dat je rustig blijft en niet depressief wordt als je het spoor bijster zou raken. Je bent zeker niet de eerste die zich stuk bijt op de Havikskruiden. Blijft dat het Oranje havikskruid  je opnieuw de (planten)wereld positief zal laten zien, zeker als je weet dat de plant in september en oktober opnieuw in bloei kan komen. En kom je een Havikskruid tegen waarvan de eigenschappen nagenoeg gelijk zijn aan het Oranje havikskruid, maar de bloemkleur is geel, dan ben je de gelukkige die het Weidehavikskruid gevonden heeft.
Tekst:             Gerard te Dorsthorst
Afbeeldingen: GtD(1,3,4,5 ); Flora Batava 1877(2); Wikipedia (6)