Insect van de maand: juli/augustus 2017
door: Frans Boom

Waar zijn alle insecten heen?

i50.InsectenFransB


Dat las ik bij NATURE TODAY: Waar zijn alle insecten heen? Gevraagd werd ook in Natuurpunt om dit te delen en dat was koren op mijn molen.

Al jaren vertel ik op excursies aan iedereen die het maar horen wil dat het slecht gaat met de insecten. Vaak hoor ik dan opmerkingen van: ik heb er meer last van dan plezier. Waarop ik dan graag in discussie ga, met de jongeren maar ook met de ouderen.

En vraag hun heel simpel of ze van fruit houden zoals pruimen, kersen, aardbeien, appels , bananen, mandarijnen etc. en of ze van walnoten en tamme kastanjes en hazelnoten houden. Jazeker is meestal hun antwoord dan. Waarop ik hun dan vraag hoe denk je dat al dat fruit ontstaat? Er is altijd wel een slim meisje of jongen bij die vertelt dat dit komt door de bestuiving. En ja hoor ik u al zeggen je hebt toch ook windbestuiving en dat klopt maar dat is niet van toepassing op fruitbomen.

Alleen al in Nederland komen ± 5000 vliesvleugeligen voor. Waarvan voor ons de bekendste zijn de Solitaire bijen  met ±350 soorten. De Honingbij die wij kennen van bijenkasten en honing komt oorspronkelijk hier niet vandaan maar is uit India geïmporteerd en heeft het ook erg zwaar. En als u nu weet dat er in China door ingrijpen van de overheid (toestaan landbouwgif)  en het gebruik door de boeren van dit landbouwgif er zo weinig insecten overgebleven zijn dat ze hun fruitbomen met een kwastje, staande op een trap de bloemen zelf moeten bevruchten om fruit te krijgen, dan snapt u nu misschien dat insecten enorm belangrijk zijn voor ons als mensen en begrijpt u misschien ook dat er ons leven eigenlijk van af hangt. Want door de bevruchting hebben wij nu te eten.

 

Wat ik ook wel eens vertel is dat als ik 30 jaar geleden van Nunspeet naar Oisterwijk reed, moest ik daar mijn autoruit grondig schoonmaken voor het zicht op de weg. En als ik dan in Nunspeet terug was weer precies hetzelfde. Op 20 mei 2017  op en neer gereden naar Vleuten en zondag 21 mei op en neer gereden naar Huizen om de kleinkinderen op te halen en terug te brengen en wat denk je kon gewoon na beide ritten door mijn vooruit kijken. Dus ook mijn vraag is waar zijn alle insecten gebleven? 

  

En let op; niet alleen de boeren de schuld geven dat ze te weinig doen wijzelf kunnen er wat aan doen hoor! Hoe? Zorg ervoor dat je planten en bloemen in uw tuin hebt staan en maak er in godsnaam geen DELA tuintje van door het helemaal te bestraten en ja een terrasje mag, waar van uit u de insecten bezig kunt zien en ook waar de vogeltjes te zien zullen zijn. Dus laat uw tuin niet voor uw gemak in zijn geheel betegelen maar zorg ervoor dat vogels en insecten uw tuin kunnen bezoeken.

Als u nu onderstaand verhaal ook nog eens doorleest snapt u dat het ook klopt wat ik u vertel.

 Uit: Natuurpunt 23-MEI-2017

We zien minder en minder vlinders”, “het gaat niet goed met de bijen”. Veel mensen merken dat insecten achteruit gaan. Maar hoeveel minder vlinders en bijen zijn er dan precies? En hoe zit het dan met die andere beestjes, zoals vliegen en kevers, die ook een belangrijke rol vervullen in de natuur? Een recente Duitse studie brengt een dramatische ontwikkeling aan het licht. Het gaat niet al te best met onze insecten. Uit tellingen weten we dat bepaalde soorten afnemen (of net toenemen). Maar over hoe groot de veranderingen zijn, zijn weinig cijfers beschikbaar.

Malaise

De Krefelder Entomologischen Verein, een club Duitse insectenkenners, verzamelt al data over insecten sinds eind jaren 1980. Ze maken daarbij gebruik van malaisevallen, tentvormige vallen waarbij alle insecten die per toeval in de tent terechtkomen, belanden in een pot met een alcoholoplossing. Niet echt diervriendelijk, maar wel een wetenschappelijke manier om aantallen insecten te meten. Bovendien wordt met zo’n val maar een fractie van de aanwezige populatie gevangen, zodat de val zelf geen effect heeft op de aanwezige populaties.

Een malaiseval, een wetenschappelijke manier om aantallen insecten te meten (Bron: Bart Michielsen)In 1989 ving men met zo’n malaiseval in Duitse reservaten met bloemrijke hooilanden nog één tot anderhalve kilo insecten. In 2013 was dat nog hooguit 300 gram. Om zeker te zijn dat dit geen toeval was, werden de vallen in 2014 opnieuw uitgezet. Maar ook toen dezelfde lage resultaten. In één reservaat werden in 1989 niet minder dan 17291 zweefvliegen (behorend tot 143 soorten) gevangen. In 2013 waren dat er nog maar 2737 (van 104 soorten). Grosso modo gingen de aantallen insecten sinds 1989 dus met 78% achteruit. Ook elders in Europa horen we onrustwekkende signalen. In Groot-Brittannië gebeurt er al lang gestandaardiseerd onderzoek naar insecten. Uit het nachtvlindermeetnet dat daarvan deel uitmaakt, blijkt dat een aantal nachtvlindersoorten die nog steeds (vrij) algemeen zijn, een achteruitgang van meer dan 70% kenden. En ook bij ons is er niet veel reden voor optimisme.

 

Leefgebied gaat verloren

Een achteruitgang vaststellen is één ding, die verklaren een ander. Veranderingen in landgebruik en verlies aan leefgebied zijn ongetwijfeld één van de factoren die bijdragen aan de terugval. Er is gewoonweg minder ruimte voor insecten. Die ruimte is sterk versnipperd en doorsneden door wegen en andere infrastructuur. Welke impact die op populaties heeft, is nog erg onduidelijk, maar vermoedelijk is die best groot. Ook de kwaliteit van de overgebleven leefgebieden staat sterk onder druk. Enerzijds door de massa stikstof die neerdaalt op onze natuur (in Nederland terecht bestempeld als ‘stille sluipmoordenaar’ en ‘killer voor de kleintjes’). Anderzijds door de pesticiden die gebruikt worden en waarvan de exacte impact moeilijk te bepalen lijkt. Het voorzichtigheidsprincipe wordt in Vlaanderen zelden toegepast en de gangbare landbouw blijft fundamenteel gebaseerd op pesticiden gebruik. Zeker als het gaat over de nieuwe generatie insecticiden, de zogeheten neonicotenoïden. Die hebben een funeste invloed op de communicatie en oriëntatie bij bijen en hommels. Tel daar nog klimaatverandering bij en je hebt een dodelijke cocktail.

Waarom insecten belangrijk zijn

Is dat dan zo’n ramp? Zijn al die insecten echt zo belangrijk? Toch wel. In de eerste plaats zijn er de bijen en vlinders: die bestuiven bloemen en landbouwgewassen en zijn onmisbaar voor onze biodiversiteit. Maar ook de minder aaibare soorten bewijzen hun nut. Kevers zijn rasechte opruimers van dood hout. Gaasvliegen, lieveheersbeestjes en wespen (maar ook bijen) eten andere (minder aangename) insecten zoals bladluizen. Anderzijds vormen die dan weer een belangrijke voedselbron voor tal van vogels, amfibieën, kleinere zoogdieren of andere insecten.

Hoe volgen?

Het volgen van absolute aantallen insecten is allesbehalve vanzelfsprekend. In Duitsland wordt hardop gedroomd over een soort weerstation voor de biodiversiteit: een opstelling met apparaten die allerlei zaken registreren. Vlaanderen houdt het voorlopig bij kleinschaligere projecten, zoals de officiële meetnetten in samenwerking met INBO/ANB of het nachtvlindermeetnet van Natuurpunt Studie.

Tekst: Wim Veraghtert, Natuurpunt Studie

Foto's insecten: Frans Boom