Vogel van de maand: augustus/september 2017
door: Jan op 't Hoog foto's: Eduard Opperman en Karin van de Logt

Raaf (Corvus corax)

Raaf 1Raaf
De komende maanden wil ik de zwartrokken of kraaiachtigen eens nader toelichten.
We gaan eens nader kennismaken met de vier soorten kraaiachtigen die in Nederland voorkomen: Raaf, Roek, Zwarte kraai en Kauw.

In de vogel van de maand licht ik elke keer een soort toe en we beginnen met de grootste van de kraaiachtigen, de Raaf, Latijnse naam: Corvus corax, lengte 54-67 cm, spanwijdte 115-130 cm.

Vaak worden deze kraaiachtigen of “de zwarte vogels” in een kwaad daglicht gezet. Door vervolging en op bijgeloof berustende bestrijding en de vermeende (concurrentie ) van jagers ging het de vorige eeuw snel bergafwaarts met de Raaf. In 1900 was de soort al zeldzaam in Nederland.
Het zijn rovers, vernielen de gewassen, eten jonge vogels, maken de vuilniszakken kapot enz. enz.
Misschien omdat we er niet genoeg over weten of hebben ze toch iets onheilspellends over zich heen?.
Want wat is er nu goed aan een vogel die bovenop karkassen van grote dieren zijn honger stilt. Of, als we kijken naar de lugubere prenten van aan de galg hangende mensen. Wie staan er altijd bij afgebeeld: Raven.
Deze vogel kan men in heel Europa aantreffen met uitzondering van west en midden- Frankrijk en de oostkust van Engeland. De Raaf heeft een heel groot territorium en misschien daardoor worden Raven beschouwd als intelligente dieren. Er wordt beweerd dat Raven in de natuur weleens met wolven een pact vormen. Als de Raaf een gewond dier ziet dan gaat hij op zoek naar een wolf en trekt diens aandacht. Nadat de wolf klaar is met de prooi kan de Raaf aan zijn maal beginnen. Andere vogels kennen dit trucje overigens ook. Er is zelfs bekend dat Raven 'gereedschap' gebruiken, door met stokjes voedsel uit holtes te peuteren en met stenen, noten kunnen kraken. Ook kan de Raaf geluiden uit zijn omgeving imiteren, zoals een menselijke stem.
Als een groep wilde Raven een karkas claimt, nemen individuele Raven stukken vlees en organen mee en verbergen het eten, om dat later in hun eentje op te eten. Een Raaf onthoudt met gemak tientallen plekken waar hij zijn eten heeft verstopt. Ze houden bovendien in de gaten waar andere Raven hun buit verstoppen, dit doen ze zo onopvallend mogelijk, om die voorraad later te plunderen.
In wetenschappelijk onderzoek is aangetoond dat Raven weten wanneer een soortgenoot vanuit zijn positie iets niet kan zien en dat Raven bij het plunderen van een verstopplaats van voedsel extra voorzichtig zijn als de soortgenoot die het voedsel daar verstopt had (de 'eigenaar') in de buurt is, maar niet als een willekeurige andere Raaf in de buurt is. Hoe gaat het er heden ten dage mee met het aantal Raven in Nederland..

In Nederland was deze vogel bijna uitgestorven. Ruim voor de 2e wereldoorlog werden in 1927 en 1928 de laatste zekere broedgevallen van Raven vastgesteld. Tot 1944 werd er mogelijk nog in het Vijlerbos (Zuid- Limburg) gebroed maar daar is men niet zeker van. Door herintroductie op de Veluwe midden jaren zeventig werd de soort voor Nederland behouden, maar is nog steeds een schaarse broedvogel.
In 1976 gingen de eerste paartjes Raven in het wild broeden, twee op de Veluwe en een paar op de Utrechtse heuvelrug. In 1996 werd een hoogtepunt bereikt met 114 bezette territoria met 66 nestvondsten. Daarna was er wat afname doordat men het bijvoeren van grofwild op de Veluwe stopte en de Raven aarzelde om buiten de vaste kerngebieden op de Veluwe te gaan broeden. Het duurt namelijk enkele jaren voor de Raaf geslachtsrijp is en vanaf hun vierde jaar beginnen ze pas met broeden. Volgens SOVON zijn er nu ongeveer 150 paar Raven die in Nederland broeden.
Hoe herkennen we de Raaf ten opzichte van de andere kraaiachtigen?
De vogel is groter dan een buizerd, al zou je dat op het eerste oog niet zeggen. Maar door zijn dikke snavel, dikke keel (door de bevedering) en zijn wigvormige staart is de Raaf goed te herkennen in de vlucht. Ook zijn manier van vliegen, vaak op grote hoogte heeft hij een langzame, maar diepe krachtige vleugelslag.
Ze zweven graag op thermiek en met een spanwijdte van ruim 1 meter is de Raaf een vrij grote vogel. Met al deze gegevens kun je zien je dat je met een Raaf te doen hebt.
Raven vormen paren voor het leven en is een standvogel. Dat wil zeggen dat hij het hele jaar in Nederland te zien en aanwezig is.
De Raaf broedt in Nederland in bomen met een voorkeur voor de grove den en begint hiermee al vroeg in het voorjaar. In februari /maart wordt een nest gebouwd, dat bestaat uit dikke takken met een middenlaag van dunnere takken, boomwortels en drooggras. De binnenkant wordt aangesmeerd met gras, mos en wol van schapen of haren van andere dieren. Het vrouwtje doet het eigenlijke bouwwerk, terwijl het mannetje de materialen aansleept. Het nest wordt jaren achtereen gebruikt en kan daarom worden uitgebouwd tot een imposante bouwsel van 1meter hoog en 1meter breed. Een indrukwekkend geheel. De jongen, soms 4 tot 6, komen uit het ei na een dag of 23 en worden door de ouders een lange tijd gevoerd. Dit kan soms wel een week of zeven duren. De ouders voeren hun jongen uit de keelzak. Het dieet van de Raaf is enorm variabel. Meestal is aas de belangrijkste voedselbron maar insecten, kleine zoogdieren, eieren, jonge vogels, zaden en vruchten kunnen in bepaalde jaargetijden een belangrijk deel van hun dieet uitmaken. Daarbij kunnen ze grote afstanden afleggen tot tientallen kilometers buiten hun broedgebied.
Tijdens de inventarisatie rondes op Banisveld werden onze tellers geconfronteerd met raven, soms vergezeld van 2 jongen. Een erg leuke waarneming en sinds 2016 heeft een ravenpaar genesteld in de Oisterwijkse bossen en met succes jongen grootgebracht. Ook dit jaar werden er weer raven met jonge vogels waargenomen in en rondom Banisveld. Daarom kunnen we met zekerheid zeggen dat er Raven rondom Oisterwijk te zien zijn. Dat de Raaf tot de zangvogels behoort zal bij de meesten van ons een vraagteken oproepen want zoveel zangkwaliteit heeft de vogel niet in huis
Een rauw laag rollend kroa, kroa is het meest kenbare geluid wat de vogel voortbrengt. 
In de fabel van Jean de la Fontaine wordt het volgende verteld: In een boom zat op zekere dag een raaf en die had in zijn snavel een stuk kaas. Dit zag Reinaert de vos en die zei tot de raaf: “wat heb jij prachtige veren! Je zou de kroon spannen boven alle andere vogels als jij ook nog eens zo mooi kon zingen.” Maar Reinaert, dat kan ik!’ mompelde de raaf met de kaas in zijn bek. En toen liet hij zijn stem horen. Hij opende zijn snavel en het stuk kaas viel eruit.

Vos Reinaert greep de kaas en liep ermee naar zijn hol. Het moraal van dit verhaal met verwaandheid en ijdelheid kom je jezelf tegen of uit het standpunt van de vos: wie niet sterk is moet slim zijn.
Maar geef je ogen goed de kost als je “zwarte” vogels ziet. Het zou zomaar kunnen dat je geconfronteerd wordt met Raven. Een bijzondere gebeurtenis, ruim een eeuw nadat de vogel uit Brabant is verdwenen en nu weer terug is op het toneel van de natuur.


Bron: Wikipedia, de grote encyclopedie der vogels en ANWB vogelgids van Europa.

Afbeeldingen: Vogelbescherming.
Volgende maand: de Roek