Insect van de maand: november 2019
door: Rian Bruurs

Sluipwesp Aphidius colemani

i73.SluipwespRian

Nog nooit heb ik ze in levende lijve gezien. Maar dat ze er zijn dat weet ik zeker. Toen ik nog bij mijn ouders woonde vlogen ze daar rond. Eenmaal ons eigen stekje gekocht, heb ik er 7 jaren op moeten wachten. Hebben de vorige bewoners te veel gif gebruikt? Moesten ze van ver komen? Ik zal het nooit weten. Maar eindelijk waren ze er en zijn ze gebleven.
De sluipwesp Aphidius.


Er zijn verschillende soorten van. Ik beschrijf hieronder de sluipwesp Aphidius colemani.
De ontwikkelingsduur van ei tot adult duurt ongeveer 13 dagen. De paring is meestal binnen een dag nadat de adult uit de mummie is gekomen. Vrouwtjes paren slechts eenmaal, terwijl mannetjes vaker kunnen paren.

 Bevruchte vrouwtjes leggen zowel bevruchte als onbevruchte eieren.  Uit de onbevruchte eieren ontstaan mannetjes, uit de bevruchte eieren de vrouwtjes. Eén vrouwtje kan meer dan 300 eieren leggen.  De meeste eieren legt ze in de eerste drie dagen van haar volwassen leven. A. colemani leeft ongeveer tien dagen. Bij 18-22 graden. Bij temperaturen boven de 30 is de sluipwesp minder effectief. Afhankelijk van de temperatuur kan de ontwikkeling van de populatie zeer snel verlopen.  A. colemani heeft een zeer goed zoekgedrag, waardoor ze ook een enkele luis vindt en parasiteert. Het gedrag van het vrouwtje tijdens de eileg is typisch voor de Aphidiidae.

i73.1
Eerst trommelt de sluipwesp met haar antennen op de gastheer om deze te onderzoeken. Zo komt ze te weten of de bladluis van de juiste soort is en of deze niet reeds is geparasiteerd. Wordt er voldaan aan beide criteria, dan begint de tweede fase van de parasitering.

Het vrouwtje staat op uitgestrekte poten en buigt haar achterlijf naar voren onder het borststuk en tussen haar poten. Door met haar achterlijf naar voren te bewegen, prikt ze de bladluis aan met haar legboor en legt ze er in minder dan een halve seconde een ei in.


Aphidius colemani
De aanwezigheid van deze sluipwespen heeft ook een verstorend effect. De bladluizen worden opgeschrikt en scheiden een alarmerende stof af, waardoor de hele populatie in paniek raakt en er vaak luizen van het blad op de grond vallen. Hierdoor gaan veel bladluizen dood, maar sommige overleven en gaan naar andere planten om een nieuwe kolonie te stichten.

 

 i73.2

Levenscyclus

Het vrouwtje van de sluipwesp Aphidius legt een ei in de bladluis. Elke soort sluipwesp heeft daarbij zijn eigen favoriete soort luis die hij gebruikt als gastheer. De geparasiteerde bladluis gaat niet meteen dood en neemt nog enkele dagen voedsel op.  In de gastheer ontwikkelen zich vier larvestadia. De volledig ontwikkelde larve spint een cocon in de overgebleven huid van de luis. De geparasiteerde bladluis zwelt op en verstart in 7 tot 12 dagen tot een leerachtig, bruin tot goudgeel omhulsel. Na nog eens 4 tot 6 dagen verlaat de nieuwe wesp via een rond dekseltje de mummie..

 

Levenscyclus van de Aphidius.

In deze tekening is de volwassen sluipwesp de Aphidius  ervi getekend.
De mummies zijn te vinden in je eigen tuin, tussen de luizenkolonies, mits je niet te royaal bent met gif. Ook het gaatje aan de achterzijde van een lege mummie is te zien. Mogelijk met loep.

 

 


 
i73.3 

De grootste vijand van de sluipwesp is de Hyperparasiet. Deze leggen hun eitjes in bladluizen die al geparasiteerd zijn. Aan de mummie is niet te zien welke van deze twee zich in de luis bevind. Pas als de Hyperparasiet de mummie verlaat zie je bij de sluipwesp Aphidius een mooi rond gaatje aan de achterzijde. De Hyperparasiet breekt op een willekeurige plek met meer geweld uit de huid. Zelf heb ik deze Hyperparasiet nog nooit gezien. Althans; de mummie.
 

 
Deze informatie en foto’s heb ik mogen gebruiken van Koppert biological systems. Een familiebedrijf dat al meer dan 50 jaar aan de weg timmert als ontwikkelaar en producent van producten voor biologische bestrijding wereldwijd. 30 – 35 jaar geleden heb ik zelf al mogen werken met hun doeltreffende producten als o.a. roofmijten tegen spint.