Insect van de maand: september 2020
door: Frans Kapteijns

Bergveldwesp Polistes biglumis

i81.veldwespFr.KapteijnsOp 29 juni was ik samen met een vriend aan het wandelen op het Heukeloms ommetje. Die vriend maakte mij attent op een stuk bloemrijk grasland waar nog orchideeën stonden en poelruit. Beide soorten stonden op een wat lastig te bereiken stuk van die weide, maar ik vond het de moeite waard om daar naar toe te gaan.

Ik liep in de richting van waar mijn vriend mij op afstand naar toestuurde toen ik plotseling voor mijn neus een klein nestje zag van een wesp. Op dat nestje zaten wespen, die enorm leken op Franse veldwespen, maar er was verschil en bij nader onderzoek zag ik dat het een nestje was van bergveldwespen. De planten was ik even vergeten, want mijn aandacht was nu in zijn geheel bij deze oprukkende soort in Nederland.


Veldwespen
De subfamilie van veldwespen vallen net als de gewone wesp en de Duitse wesp (beiden subfamilie papierwespen) onder de familie van plooivleugelwespen. De veldwespen zijn goed te herkennen aan hun manier van vliegen en vooral aan de poten, want die hangen schuin naar beneden. De meeste andere wespen houden hun poten in de vlucht onder het lichaam samengevouwen. Daarnaast bouwen de veldwespen kleine nesten oftewel staten in de open lucht en zijn het zeer vriendelijke wespen. We kennen nu in het jaar 2020 in Nederland twee soorten veldwespen, namelijk de Franse veldwesp en de bergveldwesp. Rond 1990 begon men steeds meer Franse veldwespen te ontdekken in ons land en in 2004 werden reeds 4 locaties vermeld. Daarna is het steeds beter gegaan met de Franse veldwesp en dit dankzij vermoedelijk de opwarming van het klimaat. Veldwespen houden namelijk van de warmte, daarom kwam je ze vooral ook tegen in dorpen en steden. Sinds 2014 is deze Franse veldwesp dan ook geen zeldzame verschijning meer in ons land.

                                                                                                                                                                                                                                           i81.1   
Met de bergveldwesp is het anders gesteld, want deze wespensoort kom je nu nog zeldzaam tegen in ons land. Daarom sprong ik bijna een gat in de lucht bij het vinden van zo’n nest met bergveldwespen. Toch is deze wespensoort al langer in ons land, want de eerste melding dateert
al vanaf 1949. De beperking was dat die bergveldwesp enkel sporadisch voorkwam in Midden- en Zuid-Limburg. In de jaren negentig van de 20e eeuw werden er steeds regelmatiger nesten aangetroffen in de provincie Limburg en ook in Oost-Brabant. Maar in 2011 ontdekte men veel noordelijker, namelijk in Doetinchem, een nest van deze wespensoort.
En dus nu in 2020 ook een nest van de bergveldwesp in Heukelom! Vermoedelijk gaan het aantal bergveldwespen de Franse veldwespen achterna.

Beschrijving bergveldwespen
Allereerste wil ik even aangeven dat het verschil in het veld tussen beiden soorten veldwespen heel klein is, maar er is verschil. Bergveldwespen hebben bijna volledig zwarte antennes en de antennes bij de Franse veldwespen zijn oranje-rood. Dit verschil valt zeer goed waar te nemen in het veld. Verder hebben mannetjes bergveldwespen een lengte van 10 tot 12 millimeter en de vrouwtjes
van 11 tot 14 millimeter. Bergveldwespen zijn net als de papierwespen sociale wespen, maar in tegenstelling tot de papierwespen leven zij in vrij kleine volken. En net zoals de koninginnen bij papierwespen en de Franse veldwespen bouwt de koningin van de bergeveldwespen een wespenraat van fijngekauwd hout vermengd met speeksel. Daarnaast verzorgt ze haar eerste eitjes en de larven. Nadat uit de cocons of poppen de eerste werksters zijn uitgekomen, helpen deze werksters de koningin met de verzorging van het nest en de larven. In principe kom je de bergveldwespen tegen vanaf mei tot in oktober. Bijzonder is dat op 26 mei 1999 een nest van deze soort werd waargenomen in een kruidenrijke schapenwei aan een oude plantenstengel. Het leuke van mijn vondst is dat ik ook zo’n open nest heb gevonden aan een oude stengel.

Ben tot slot reuze benieuwd hoe het verder zal gaan met de bergveldwespen in ons land, want naarmate de warmte toeneemt zal deze veldwespensoort zich vermoedelijk ook uitbreiden. Daarnaast zullen er weer nieuwe soorten veldwespen ons land binnenkomen, want in België leven inmiddels 4 veldwespensoorten. Kortom; de veldwespen komen eraan!

Foto's: Frans Kapteijns