Plant van de maand: september 2019 - Echte guldenroede

 Algemeen 2019 09 echte guldenroede 01 1. Echte guldenroede Hilvarenbeek 8 sept. 2018
Wetensch. naam: Solidago virgaurea L.
Familie: Asteraceae/Composietenfamilie
Geslacht: Solidago/Guldenroede
Soort: Echte guldenroede
Hoogte: 30 – 100 cm.
Plantvorm: Kruid
Plant:  Eénhuizig
Wortels: Wortelstok
Stengel: Opgaand
Bladstand: Verspreid
Bladvorm: Eirond/langwerpig
Bladkleur: Groen
Bladrand: Gezaagd
Bloeiperiode: Juli, augustus, september
Bloeiwijze: Hoofdje
Bloemkleur: Geel
Bloementype: Tweeslachtig
Kelkbladen: Omwindselblaadjes
Kroonbladen: 5
Meeldraden: 5
Stijlen: 1
Stempels: 22019 09 echte guldenroede 02 2. September Gebr. van Limburg 15e eeuw
Vruchtbeginsel: Onderstandig
Vrucht: Nootje
Leefvorm: Overblijvend
Groeiplaats: Loofbos-, struweelranden

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Inleiding2019 09 echte guldenroede 03 3. Detail van afb.2

 In de afbeelding voor de maand augustus* staat de druivenoogst op de voorgrond. De domme arbeider toont zijn achterste terwijl het grote kasteel verderop  de rijkdom weergeeft (afb.3 en 2). De plant van de maand  is helaas in geen velden of wegen te ontdekken, hoewel de plant ‘goud’ in haar naam heeft. Wij gaan voor de  Echte guldenroede.

Naamgeving

Solidago. Solidare betekent helen/ gezond maken.2019 09 echte guldenroede 04 4. Wortelstelsel Flora Batava, deel 5, Jan Kops e.a.1828

Vigaurea. Hierin herkennen we twee woorden. Als eerste virga dat roede betekent. De plant staat stijf rechtop als een roede. Als tweede aureus dat gouden betekent. De plant bloeit goudgeel. In het latijn is virgauria een goudkleurige twijg, we kunnen dat in de plant herkennen.

Echte guldenroede. Guldenroede is hierboven al duidelijk verklaard. Echte klinkt bijzonder. Het is de enige inheemse Guldenroede. Het is een Rodelijst-plant.

In het Fries, Frans, Duits en Engels heet de plant achtereenvolgens: Goudgjirde, Solidage verge d’or, Echte Goldrute en Goldenrod.

De plant luistert ook naar de namen Heidens wormkruid, Wondkruid en Heidens wondkruid.

Plaatsing

Heukels plaatst de plant in de Composietenfamilie, verder in het geslacht Guldenroede en de soort Echte guldenroede. In het geslacht Guldenroede worden ver-der nog twee andere planten genoemd: Late- en Canadese guldenroede. De eerste bloeit later dan de Echte; de tweede zien we alom bloeiend in deze tijd.2019 09 echte guldenroede 05 5. Stengel Hilvarenbeek 8 sept. 2018

Beschrijving

Levensvorm. Echte guldenroede is een overjarige plant en valt bij de indeling van Raunkiaer onder de Hemi-kryptofyten, dat betekent dat de plant de winterknoppen onder of iets boven de grond heeft.

Wortels. De plant heeft een korte wortelstok (afb. 4) met veel zijwortels(afb. 4). De worteling van de plant is diep.

Stengels. Op de eerste plaats staat de stengel stijf rechtop (foto 5). Verder is die rond, niet of weinig behaard en enkel in de bloeiwijze vertakt. Die bloeitakjes staan schuin omhoog.

Bladeren. De bladstand is verspreid. Het eerst wordt er een rozet gevormd van donkergroene eironde/langwerpige bladeren. Het breedst is het blad net boven het midden. De stengelbladen(foto 6) zijn veel smaller, zittend en minder gezaagd dat de rozetbladeren.  De nervatuur is veernervig. Aan de voet is het blad smaller met kleine vleugelranden langs de stengel.

Bloemen. We zitten in de composietenfamilie wat betekent dat de bloempjes verenigd zijn, hier in hoofdjes. Die bloemhoofdjes (1-1,8cm) vinden we op de zijtakjes. De gehele bloeiwijze (foto 8) 2019 09 echte guldenroede 06 6. Blad Hilvarenbeek 8 sept. 2018vormt een smalle pluimvormige tros. De bloempjes zitten op een vlakke bloembodem die gemaasd is. (Eens op letten als we de (Echte) guldenroede tegenkomen). Er zijn twee soorten bloempjes(foto 7): zes tot twaalf lintbloempjes die buiten het hoofdje uitkomen en daarbinnen zijn er een aantal buisbloempjes. Beide soorten zijn goudgeel. De omwindselblaadjes zijn lijnvormig, groenig en vlezig aan de randen. Als we naar meeldraden en stampers zoeken, zien we bij de lintbloempjes enkel 5 tot 10 meeldraadjes en bij de buisbloempjes meeldraden en een stamper.

Vruchten. Het vruchtbeginsel is onderstandig. Er zijn éénzadige dopvruchten (nootjes). Een vruchtje is één bij drie millimeter groot, het heeft vruchtpluis in de vorm van een krans haren 2019 09 echte guldenroede 07 7. Bloem Hilvarenbeek 8 sept. 2018(foto  9).

Verspreiding. De wind verspreidt het zaad. Het zaad is korter dan één jaar levensvatbaar.

 

Groeiplaats

De Echte guldenroede is zeldzaam. Als je haar in loofbosranden, houtwallen of langs spoorwegen vindt is de plaats zonnig/lichte schaduw, gemiddeld droog/nat, redelijk voedselarm en is er een strooisellaagje (Afb.10). Aan bemesting heeft de plant een broertje dood zouden we kunnen 2019 09 echte guldenroede 088. Bloeiwijze Hilvarenbeek 8 sept. 2018zeggen.  

Organismen op de plant

In de nazomer is (Echte) guldenroede een late nectarleverancier. De plant van de maand is en wordt als nectarplant voor insecten geplant. Dat ze in onze ogen rijk en mooi bloeit is mooi meegenomen. Behalve Honingbijen komen ook Wilde bijen, Hommels, Graafwespen en Zweefvliegen op de bloeiende bloempjes af. Die insecten trekken op hun beurt de Bijenwolf(Philanthus trianglum) weer aan (foto 11).

Van de hoofdjes van de plant leeft van nazomer tot de lente het rupsje van de Eucosma aemulana, uit de Bladrollerfamilie.

Zie je gaten in het blad gevreten, dan kun je opnieuw te maken hebben met een rups, nu van de Vedermot.

Gebruik – Folklore

-De guldenroede is een wondhelende plant; de bladen werden op de wond gelegd.

-Ook werd er van de bladen ’thee’ getrokken dat men dan dronk in de hoop op genezing.2019 10 echte guldenroede 09JPG 9. Vrucht/vruchtpluis Creijspot 19 nov. 2018

-Wol en katoen kan goudgeel geverfd worden door de bloemhoofdjes te gebruiken (foto. 12).

-Veel Guldenroede in je hof is een teken van geluk. Guldenroede zou de plaats van begraven schatten aangeven. Succes !

-Een Indiaanse traditie wil dat Guldenroede gebruikt wordt tegen de beten van de Ratelslang.

Tot slot

Van de drie Guldenroedes is enkel de Echte oorspronkelijk inheems, de Canadese en Late zijn vanuit Noord-Amerika ingevoerd en verwilderen gemakkelijk.

Tussen de drie planten zijn duidelijk herkenbare verschillen:

→ De Echte verspreidt zich niet door uitlopers, wat de andere twee wel doen.

→ De Echte blijft wat grootte betreft bescheidener dan de twee neofyten.

→ De bloeiwijze van de Echte is een slanke pluim, terwijl de Canadese dichte en de Late      weelderig wijde pluimen heeft.

2019 09 echte guldenroede 1010. Ecologische param. Flora van Nederland - Wilde planten en hun omgeving online
2019 09 echte guldenroede 012JPG 11. Bijenwolf Saxifraga, Ab H Baas

 

 

 

 

 

2019 09 echte guldenroede 11 12. Kleuren Openl.mus. Arnh. 15 aug. 2019

 

 

Mag de Echte guldenroede de gouden vondst zijn voor de maant september dat het geluksgetal zeven in de maandnaam heeft.


Tekst       : Gerard te Dorsthorst

Afb.foto’s: GtD(1,5,6,7,8,9,12); Belles Heures du Duc de Berry(2,3); Flora Batava(4);   Flora van Nederland-Wilde planten en hun omgeving online(10), Saxifraga Freenaturimages(11).