Plant van de maand: december 2019 - Klimop

 Algemeen: 
Wetensch. naam: Hedera helix L.2019 12 Klimop 1 1. Klimop Schijndel 5 nov. 2019
Familie: Araliaceae/Klimopfamilie
Geslacht: Hedera/Klimop
Soort: Klimop
Hoogte: 3 tot 30m.
Plantvorm: Struik/Liaan
Plant: Eénhuizig
Wortels: Grond- en luchtwortels
Stengel: Opgaand of liggend
Bladstand: Verspreid
Bladvorm: Gelobd en ongelobd
Bladkleur: Groen
Bladrand: Gaaf
Bloeiperiode: September - december
Bloeiwijze: Scherm
Bloemkleur: Geelgroen
Bloemvorm: Regelmatig
Bloementype: Tweeslachtig
Kelkbladen: 5
Kroonbladen: 5
Meeldraden: 5 – 10
Stijlen: 1
Stempels: 3 of meer2019 12 Klimop 2 2. December Gebr. van Limburg 15e eeuw
Vruchtbeginsel: Onderstandig
Vrucht: Steenvrucht
Leefvorm: Meerjarig
Groeiplaats: Bossen/muren

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Inleiding:2019 12 Klimop 3 3. Detail van afb.2

In december zien we in het ’Bois de Vincennes’ de torens van ’Chateau de Vincennes’ op de horizon. Het kasteel staat er nu nog spic en span bij. Op die muren zal de Klimop niet (mogen) groeien.

In het bos daarentegen hebben we meer kans de Plant van de Maand tegen te komen.

Is Frankrijk te ver, speur dan eens uit je eigen raam naar de Klimop. Ik ben ervan overtuigd        2019 12 Klimop 4 4. Grondwortels Schijndel 5 nov. 2019    dat menigeen de slingerplant zo al tegenkomt.              

 

 

 

Naamgeving

Hedera. Zich vasthechten is in het Latijn haerere en pre-hendere (vergelijk het Franse prendre). We hebben zo een ’grijpplant’. Het Griekse hedzo betekent zitten. Zowel in het Latijn als in het Grieks is er de verwijzing naar het zich vastklampen van de plant aan bomen en muren.2019 12 Klimop 5 5. Luchtwortels Schijndel 5 nov. 2019

Helix. De betekenis hiervan is winding en spiraal, we hebben te maken met een klim-/slingerplant.

Klimop. Is er een duidelijker naam voor deze plant te bedenken die tegen bomen en muren opklimt ?

In het Fries, Frans, Duits en Engels heet de plant achtereenvolgens: Klimmerblêd, Lierre, Efeu en Ivy.

Plaatsing

Heukels plaatst de plant in de Klimopfamilie, verder in het geslacht Hedera en de soort Klimop. In het geslacht Hedera worden verder geen andere soorten genoemd. In de familie enkel nog het geslacht Waternavel met als vertegenwoordigers de Gewone- en Grote waternavel.2019 12 Klimop 6 6. Hechtende stengels Geelders 10 feb. 2014

Beschrijving

Levensvorm. Klimop is een meerjarig, altijd groen houtgewas en valt bij de indeling van Raunkiaer onder de Fanerofyten, dat betekent dat de winterknoppen van de plant zich minstens vijftig centimeter boven de grond bevinden.

Wortels. De plant heeft twee soorten wortels. Als eerste het wortelstelsel in de grond (foto 4) met hoofd- en bijwortels. Als tweede de luchtwortels (foto 5) waarmee de Klimop tegen bomen en muren klimt terwijl de wortels zich hechten op de ondergrond.

Stengels. De grijze stengels zijn houtig (foto 6,7), kunnen armdik worden en uitzonderlijk lang, tot 30m. De plant kan tot 12m hoog klimmen. Gedraagt de plant zich als bodembedekking, dan wortelen de stengels. We kunnen eens een stengeltje lostrekken om dit te zien. De bodembedekker krijgt geen bloemen en dus ook geen vruchten.2019 12 Klimop 7 7. Doorgezaagde stengels Saxifraga - Mark Zekhuis

Bladeren. De bladstand van de gave bladeren is verspreid (foto 8). Het glanzend leerachtige blad blijft ’s-winters groen. Het langgesteelde blad is van boven kaal en van onder zijn er aangedrukte sterhaartjes (bij jonge blaadjes en ook in de bloeiwijze; loep!). De plant kent bladdimorfie, er zijn twee soorten bladeren (foto 8,9,10). Als eerste de handnervige met drie tot vijf lobben en een hartvormige voet. Als tweede de ongedeelde bladeren van de bloeiende takken, die zijn hart-, ruitvormig. De ’altijd’ donkergroene bladeren blijven ongeveer drie jaar zitten. Naast deze bladeren is het waard te letten op die van de kiemplantjes, deze zijn rondachtig .2019 12 Klimop 8 8. Bovenkant blad Schijndel 5 nov. 2019

Bloemen. De bloeiwijze van de plant vertoont bolvormige schermen (foto 10). De kleur van de bloem is groengeel en de grootte plusminus acht cm. Er zijn vijf kelkbladen die tot kelktanden zijn gereduceerd en zich tegen het vruchtbeginsel omkrullen. De vijf kroonblaadjes vallen snel af. De vijf tot tien meeldraden geven het bloempje een gelige kleur. De stamper heeft één stijl met drie of meer stempels. De bloemen zijn potrandrisch (de helmknoppen zijn eerder rijp dan de stempel). Hierdoor zullen de bezoekende insecten voor kruisbestuiving zorgen (foto 11).

Vruchten. Het onderstandige vijfhokkige vruchtbeginsel groeit uit tot een steenvrucht. De vier tot vijf roze zaden zijn omgeven door een donkerblauwzwarte bes van ongeveer één centimeter die 2019 12 Klimop 9 9. Onderkant blad Schijndel 5 nov. 2019pas in de lente rijp is. (foto 12).

Verspreiding. Het zaad wordt door bes-etende vogels verspreid. Verder zal de plant zich, door de over de bodem slingerende lianen, zich natuurlijk ook vegatief verspreiden.

 

Groeiplaats

Kijken we naar de omstandigheden waar de Klimop wil groeien dan komen we uit op meest beschaduwde plaatsen. Wat vochtigheid, voedsel- en kalkrijkdom betreffen komen we aardig op gemiddelde waarden uit (afb. 13). In loofbossen, parken en vele andere plaatsen zal de Klimop 2019 12 Klimop 1010. Bloeiwijze Tongerlo 24 sept 2018goed gedijen.

Organismen op de plant

-Klimop geeft vogels naast een goede schuilplaats ook veilige nestgelegenheid.

-Omdat de Klimop pas laat in herfst bloeit is het een geliefde plant voor insecten die er stuifmeel en nectar vinden.

-De vruchten zijn een lekkernij voor verschillende vogels (Lijsters, Spreeuwen, Duiven), maar wij mensen moeten ze nooit eten.

Gebruik – Folklore

-Staat er in de Heukels slechts één soort beschreven, er zijn vele gekweekte varianten. We zien 2019 12 Klimop 1111. Bloemen Saxifraga - Jan van der Straatendaardoor verschil in bladeren b.v. gevlekt. Ook kan het zijn dat we de Klimop tegenkomen als een opgaande struik. Zo’n struik is te ontwikkelen door bloeitakken te stekken. Er vormen zich dan geen stengels meer die klimmen en we krijgen een bolvormige Klimop. (Eens proberen!?)

-De Klimop komt in het bos soms voor als bodembedekker. De plantsoenendienst gebruikt de plant ook als bodembedekker, let eens op of de plant dan afwijkende (grotere) bladeren heeft.

-De saponine in de Klimop –vooral in de bessen- maakt de plant giftig. Diarrhee is het gevolg. De saponine kunnen we als wasmiddel gebruiken nadat we de stof uit de klimop-bladeren hebben gekookt.

-De plant kan ook heilzaam worden aangewend.

-Thee van het jonge blad zou galaandoeningen helen. De bessen werden vroeger tegen reumatiek2019 12 Klimop 1212. Vruchten Saxifraga - Jasenka Topic toegepast.

-In het oude Egypte en Griekenland hielp Klimop tegen hoofdpijn.

-Klimop symboliseert trouw en de onsterfelijkheid van de ziel. De hechtworteltjes staan voor trouw en de altijd groenblijvende bladeren voor onsterfelijkheid. Eigenlijk is het zo een symbolische (graf)plant (afb. 14).

-Klimop is, naast de wijnrank, een plant die we rond Bacchus geschilderd zien. Beide planten ’vertroebelen’ de geest.

Tot slot

Over Klimop is zoveel te vertellen dat de ruimte voor Plant van de Maand te beperkt is. Graag had ik nog verteld over: -de leeftijd die in de honderdenjaren kan groeien; -de hechtwortels hechten 2019 12 Klimop 1313. Ecologische param. Flora van Nederland - Wilde planten en hun omgeving onlinewel, maar nemen geen voedingsstoffen van de boom over (foto 7 blijkt overbodig); -goed dan, de klimmende stengels kunnen in beschadigingen van boom en muur groeien en zo schade toebrengen; -de hele plant heeft een harsachtige geur.

Wordt het groen in de natuur ’s-winters minder, de Klimop blijft de dagen natuurlijk- groen kleuren.

 

 

 


Tekst:         Gerard te Dorsthorst
Afb. foto’s: GtD(1,4,5,6,8,9,10); Belles Heures du Duc de Berry(2,3);
                   Saxifraga(7,11,12); Musée d’Abonville(14);
                   Flora van Nederland- Wilde planten en hun omgeving(13)

 

2019 12 Klimop 1414. Vanitas Rachel Ruysch ca1690 Musée d’Aboville