Plant van de maand: september 2020 - Gehoornde 
klaverzuring

 

Algemeen 2020 09 Gehoornde klaverzuring 01 1. Gehoornde klaverzuring Schijndel 31 juli 2020
Wetensch. naam: Oxalis corniculata L.
Uitspraak: Oxalis corniculáta
Familie: Oxalidaceae/Klaverzuringfamilie
Geslacht: Oxalis/Klaverzuring
Soort: Gehoornde klaverzuring
Hoogte: 5 – 30 cm.
Plantvorm: Kruid
Plant: Eénhuizig
Wortels: Penwortel/zijwortels
Stengel: Kruipend/opgaand
Bladstand: Verspreid
Bladvorm: Drietallig
Bladkleur: Bruingroen
Bladrand: Gaaf2020 09 Gehoornde klaverzuring 02 2. Penwortel Schijndel 31 juli 2020
Bloeiperiode: April-oktober
Bloeiwijze: Bijscherm
Bloemvorm: Vijftallig-regelmatig
Bloemkleur: Geel
Bloemtype: Tweeslachtig
Kelkbladen: 5
Kroonbladen: 5
Meeldraden: 10
Stijlen: 5
Stempels: 5
Vruchtbeginsel: Bovenstandig

Vrucht: Doosvrucht
Leefvorm: Eénjarig/overblijvend
Groeiplaats: Divers/tussen stenen en tegels

 

 

 

 

Inleiding2020 09 Gehoornde klaverzuring 03 3. Wandplaat
In een tijd waarin velen hun tuin verstenen, raken planten in de versukkeling. Of toch niet. Met een beetje (on)geluk komen juist die planten die zich thuis voelen tussen je stenen je met een bezoek vereren. Een goede volhouder is de Gehoornde klaverzuring. Je hoeft deze keer dan ook niet te zoeken naar de plant van de maand september, grote kans dat die bij je als STOEPPLANT voor je voordeur staat (foto 1).

Naamgeving
Oxalis. Proef je klaverzuring, dan zul je zowel zuur als zout ervaren. In het Grieks is oxys zuur en hali zout. Combineer en vind: oxalis.
Corniculata. De betekenis hiervan is: zoals een hoorn. Daarbij hebben we de vrucht op het oog/in het oog.
Gehoornde. Bij corniculata hebben we de betekenis net gelezen.
Klaverzuring. Richten we eerst onze aandacht op het blad, dan is dat –zoals bij de klavers- driedelig. Het tweede deel van de naam heeft betrekking op het oxaalzuur dat de plant bevat.
In het Fries, Frans, Duits en Engels noemt men de plant achtereenvolgens: Brune soere 2020 09 Gehoornde klaverzuring 04 4. Kruipende stengel Schijndel 31 juli 2020klaver, Oxalis corniculé, Hornfrüchtiger Sauerklee en Procumbent Yellow-sorrel.
De volksnamen Haviksklaver en Koekoeksbrood doen denken dat dieren de plant eten. In de Achterhoek heet de plant Koekoesmoos, in het noorden van het land Schapenklaver.

Plaatsing
Heukels** plaatst de plant in de Klaverzuringfamilie, verder in het geslacht Klaverzuring en de soort Gehoornde klaverzuring. In het geslacht Klaverzuring worden verder nog 5 andere vermeld.


Opm.: 

In de voorlaatste druk van Heukels’ Flora staan slechts2020 09 Gehoornde klaverzuring 05 5. Blad (12.31u) Schijndel 31 juli 2020
 4 soorten vermeld. De twee die er ’bij’                       gekomen zijn, zijn verwilderde ’tuin’-                         varianten die kunnen overleven
(Knol- en Stippelklaverzuring).

Beschrijving
Levensvorm. De Gehoornde klaverzuring is een éénjarige plant (soms overblijvend) en valt bij de indeling van Raunkiaer onder de Therofyten, dat betekent dat de plant geen winterknoppen heeft.
Wortels. De plant heeft een penwortel (foto 2) met bijwortels. Sommige Klaverzuringen hebben wortelknolletjes, maar de Gehoornde niet.
Stengels. Er zijn kruipende (foto 4) en opgaande stengels, de eersten wortelen op de knopen. De stengels zijn rond en naar rood gekleurd. 2020 09 Gehoornde klaverzuring 06 6. Blad (20.33u) Schijndel 30 juli 2020
Bladeren. De harige bladeren, aan relatief vrij lange stelen, zijn drietallig. We kunnen het blad in drieën verdeeld zien, waarbij elk deel weer twee helften van een hartvorm vormt (foto 5). De deelblaadjes kunnen zich naar de ’slaapstand (foto 6) vouwen. Daarbij plooien de twee deeltjes naar elkaar toe en de drie deelblaadjes scharnieren naar onder. De vlakke/open stand zullen we in de zonneschijn zien. Bij regenweer en ’s-nachts vouwen de blaadjes zich in de slaapstand. Aan de voet van de bladsteel zitten kleine steunblaadjes. De bladrand is gaaf, maar wel voorzien van haartjes; we zeggen dat de bladrand gewimperd is.
Bloemen. De vier tot 7 mm. grote, regelmatige en vijf-tallige bloemen zijn tweeslachtig. De 2020 09 Gehoornde klaverzuring 07 7. Bloeiwijze Saxifraga - Peter Meiningerkleur is geel met iets oranjeachtigs naar het hart toe (foto 8). Het aantal bloempjes dat bij elkaar staat kan variëren van één tot zeven. De bloeiwijze kunnen we met wat fantasie schermvormig noemen (foto 7). Er zijn vijf kelk- en vijf kroonblaadjes. De kelkblaadjes/kelkslippen zijn half zo lang als de kroonblaadjes. De kroonblaadjes zijn aan de top uitgerand. Er zijn tweemaal vijf meeldraden. Het buitenste vijftal staat voor de kroonblaadjes en het binnenste vijftal voor de kelkblaadjes. Zo’n stand van de meeldraden wordt obdiplostemoon genoemd (foto 9). Merk op dat het binnenste vijftal langer is dan het buitenste vijftal.
Vruchten. Het bovenstandig vruchtbeginsel ontwikkelt zich tot een naar boven wijzende 2020 09 Gehoornde klaverzuring 08 8. Bloem Saxifraga - Ab H Baaslangwerpige vijfhokkige behaarde doosvrucht. De geknikte vruchtsteel vormt een z-figuur(bloemsteel – steel doosvrucht – doosvrucht). Zie foto 10*. De rijpe vruchten springen open waardoor de zaden zich gemakkelijk mechanisch verspreiden. Ze worden wegge-slingerd.

Groeiplaats
Bekijken we de ecologische parameters (ook afb. 11*) dan zien we dat:
- de plant te vinden is op een arm, tot redelijk voedselrijk substraat.
- de zuurgraad sterk variëert, van 1 tot ruim 6.
- de plant zeer droge omstandigheden verdraagt.
- de plant gedijt op zonnige plaatsen.
We zullen de plant vooral tegenkomen op ruderale plekken, akkers en stenige omgevingen; tot voor je voordeur

Verspreiding
Deze algemeen verspreide plant is vanuit Zuid-Europa heimelijk(verstoken bij potplanten) of 2020 09 Gehoornde klaverzuring 09 9. Obdiplostemoon Saxifraga - Ab H Baasopenlijk (als borderplant) naar ons toe gekomen. Steeds vaker komt de plant ons in onze versteende omgeving begroeten.

Tot slot
Het in onze ogen woekerend plantje is toch decoratief met zijn groene of bruinpaarse bewegende blaadjes. Het bloemetje straalt alleen in de zonneschijn. Ids Vlieg overpeinst: ”Ik ben in het ongewisse, mag je blijven, wil ik je missen?” Hij is zeker niet de enige die die gedachte bedenkt. Met zijn toestemming sluit ik de Plant van de Maand af met:2020 09 Gehoornde klaverzuring 10 10. Z-figuur* Flora van Nederland-Wilde planten en hun omgeving on line

 

Gehoornde klaverzuring

Je zaait je gulzige zaden
in kieren en in naden.
Ongegeneerd op mijn terras,
ik wist niet dat jij dat was.

De zon schijnt tussen je klaverhartjes,
bloeiend in vijf gele partjes.
Tja, je bent een zogenaamd onkruid,
toch zie je er lief en aantrekkelijk uit.
2020 09 Gehoornde klaverzuring 11 11. Ecologische param.* Flora van Nederland-Wilde planten en hun omgeving on line
Ik ben in het ongewisse,
mag je blijven, wil ik je missen?
Zal ik je citroenklaver proeven
of eerder het zoet dan zuur behoeven?

Bij mij zitten je wortels diep,
onder de tegels in het geniep.
Groeit fanatiek en zonder sturing.
Wat moet ik met "mijn" gehoornde klaverzuring?

Zij die het kunnen weten
zeggen dat je bent te eten.
Of ik dat doe is zeer de vraag,
want ik zit nu al met je in de maag......2020 09 Gehoornde klaverzuring 12 12. Tussen kinderkopjes Schijndel 19 juli 2020

 

 

 

 

 

 


Tekst:         Gerard te Dorsthorst
Afb. foto’s: GtD(1,2,4,5,6); Historische wandplaat(3); Saxifraga(7,8,9);
Flora van Nederland - Wilde planten en hun omgeving online(10,11).

 

*https://www.floravannederland.nl/planten/gehoornde_klavezuring/
**Heukels’ FLORA van Nederland. Vierentwintigste druk. 2020.