Vogel van de maand: mei/juni 2020

Roerdomp (Botaurus stellaris)

roerdomproerdomp
Roerdompen zijn moeilijk ’op bestelling’ te zien; je hebt wat geluk nodig. Op 19 april 2020 stond een excursie gepland met de VWG naar de visvijvers in Valkenswaard. Door Corona kon deze niet doorgaan, maar een individuele excursie met mijn broer Mari kon wel. We hadden geluk, we zagen wel vier roerdompen op de visvijvers. Op de visvijvers zijn 7 of 8 vastgestelde territoria. Dit betekent niet dat er 14 of 16 roerdompen zijn in dat gebied. Je kunt niet van broedparen spreken bij een roerdomp, omdat een man tot wel vijf vrouwen kan hebben.
 
Omdat de vrouw alléén de zorg draagt voor het nest, moet ze op korte afstand van het nest voldoende voedsel kunnen vinden voor haar jongen. Als de jongen groter zijn, maakt ze voedselvluchten tot wel 2 kilometer. Als het mannetje slechts één vrouwtje heeft, helpt hij haar soms.

Wat maakt de roerdomp zo speciaal?

Hij staat op de rode lijst, is schuw en heeft een perfecte camouflage.

Bij gevaar neemt hij de zogenaamde paalhouding aan, waarbij hij kop en hals omhoog richt en vanwege zwarte lengtestrepen nauwelijks van het riet te onderscheiden is. Als de roerdomp dan ook nog met zijn kop met de bewegingen van het riet mee beweegt, is hij vrijwel onzichtbaar.

Nu is de roerdomp een bedreigde soort. Dat is wel anders geweest.

In 1639 was de roerdomp een bekende verschijning. Hij figureerde in menig keukenstilleven of jachttafereel. Rembrandt van Rijn heeft in 1639 zelfs een zelfportret met roerdomp geschilderd.

  

Ik heb veel mooie verhalen gelezen over het geluid. Ik wil er een paar met jullie delen.

* ’wie het geluid voor het eerst hoort, denkt misschien dat ergens in de verte een automobiel een ongeluk aan zijn toeter heeft’

  • vroeger geloofde men dat de roep van de roerdomp het geluid van de duivel was
  • het geluid wordt ook wel vergeleken met het geluid van het oppompen van een groot, lek luchtbed
  • er waren tijden dat men dacht dat de roerdomp zijn bek diep in het water stak en dan hard blies

De werkelijkheid is: inademing (als een doedelzak die met lucht gevuld wordt) en daarna het zeer lage HOEMB. Een verdragende ‘misthoorn’ 3 of 4 keer achtereen, gevolgd door een lange pauze.

Men noemt hem ook wel de bas onder de vogels.

De ene hoemp is de andere niet:

alle roerdompen hebben hun eigen hoemp, waardoor ze individueel herkenbaar zijn.

Is de roerdomp een standvogel of toch niet?

Zenderonderzoek heeft uitgewezen dat sommige roerdompen jaarrond in hetzelfde gebied blijven, terwijl andere naar Engeland vliegen of zelfs naar Africa.

Vooral in strenge winters, trekt een deel van de roerdompen weg.

Tot slot een paar streeknamen die ik tegenkwam voor de roerdomp

Rietreiger; de roerdomp is een reigerachtige. Als hij vliegt, trekt hij zijn nek in naar zijn romp, zoals een blauwe reiger dat doet.

Roerdommel, reiddomp, domphoren, marbol, butoor, pitoor, rommeldoes, weerlam, pietoortje.

Deze namen verwijzen veelal naar zijn bijzondere roep of zijn leefgebied: het rietland.

De roerdomp: een mysterieuze reigersoort!

Samengesteld door Ans de Bijl
Foto's: Jan Wolfs

--

Geraadpleegde sites en boeken:

Handboek Vogels van Nederland

Het vogelaar door Jac. P.Thijsse

vogelvisie.nl

Vogeldagboek Adri de Groot

Wikipedia

bnnvara.nl

sovon.nl

natuurkennis.nl