Zoogdier van de maand december 2018 en januari 2019; Oerrund

Het Oerrund

Rewilding Europe

Rundvee heeft een bijzonder belangrijke rol gespeeld in de geschiedenis van de mensheid. Al vele eeuwen geleden heeft de domesticatie van runderen geleid tot grote veranderingen voor mensen. Vee voorzag mensen van trekkracht voor ploeg en wagen, maar ook van melk, vlees en huiden. Wilde runderen werden bijna uitgeroeid door de jacht en door het feit dat de mens hun leefgebieden in bezit nam.

1

In onze moderne tijd vindt een tegenovergestelde ontwikkeling plaats; grote delen van het Europese platteland worden verlaten door boeren en herders en worden teruggegeven aan de natuur. Er zijn natuurlijk nog wel wilde grazers in relatief geringe aantallen maar het rund ontbreekt daarbij. Zonder grote aantallen grote grazers worden deze gebieden snel overwoekerd door struiken en later door bos. De biodiversiteit neemt daarbij in rap tempo af.

In natuurgebieden worden allerlei grazers ingezet; paarden, runderen (zoals Schotse hooglanders,Galloways en Heckrunderen), geiten en schapen moeten overtollige bomengroei beteugelen. Ieder van die grazers vervult een andere rol bij de ontwikkeling van het landschap.

Runderen grazen niet met hun tanden (zoals paarden of hertachtigen) maar slaan hun tong om een pol gras heen. Ze selecteren dus minder dan andere grazers en hebben een breed menu. Ze grazen niet lang op één plaats maar trekken steeds in familiegroepen verder, waarbij ze slechts gebruik maken van een gedeelte van het terrein. Ze deponeren hun mest ook waar ze grazen en zo wordt de mest dus verspreid over dat gebied. Dit levert een grote landschappelijke variatie op en biedt allerlei insecten die op mest af komen volop kansen. Bij paarden speelt de mest een rol bij het afbakenen van het territorium: bij koeien is dat niet zo.

Door hun manier van grazen bereiden koeien bovendien de weg voor andere planteneters; de koeien grazen ruigte weg; andere herbivoren hebben daardoor toegang tot eiwitrijk voedsel.

Bovendien nemen stieren vaak stofbaden waardoor vegetatie plaatselijk helemaal verdwijnt; dit vormt een ideale plek voor pionier planten, kevers en insecten zoals oa de zandbijen.

Door deze activiteiten ontstaat er dus een zeer gevarieerde begroeiing en vervullen runderen een belangrijke rol voor de biodiversiteit.

Dat is dan ook de reden waarom er runderen uitgezet worden in natuurgebieden. De gedomesticeerde soort is daarvoor niet echt geschikt aangezien deze niet jaarrond in een natuurgebied kan blijven. De Schotse hooglanders vreten te slordig en krijgen het in warme zomers veel te warm. Galloways hebben moeite met kalveren.

Het oerrund is uitgestorven maar zijn genen zijn nog steeds terug te vinden in de vele oude runderrassen die in Europa te vinden zijn.

De stichting Taurus heeft zich ten doel gesteld een dier terug te fokken dat zo dicht mogelijk bij het oorspronkelijke oerrund komt. Zij doen dit in het kader van Rewilding Europe.

Wat weten we van het oerrund?

Het oerrund kwam voor in Europa en Azië tussen het pleistoceen en het holoceen. In 1627 werd het laatste exemplaar in Polen geschoten. Al in de middeleeuwen liepen de aantallen oerrunderen sterk terug door vernietiging van het leefgebied en door de intensieve jacht.

2

Door tekeningen in grotten en vondsten van skeletten weten we vrij zeker hoe deze dieren er uit zagen.

Het oerrund was licht gebouwd en had lange poten. De ruglijn was vrij recht en de nek gespierd. De kop was lang en smal en de hoorns waren eerst zijwaarts en dan naar boven en voren gekromd. De hoorns van stieren waren veel groter dan de hoorns van koeien.

De vacht was glad en de haren waren kort; in de winter was deze dikker dan in de zomer.

 

De kalveren en koeien hadden een roodbruine vacht. Stieren werden steeds donkerder naarmate ze ouder werden en een volwassen stier hadden een bijna zwarte vacht met een lichte aalstreep.

De dieren hadden een lichte zone rond de neus. (meelsnuit)

De uiers van de koeien waren veel kleiner dan die van de koeien van tegenwoordig.

Stieren waren groter dan koeien. Stieren konden een schofthoogte bereiken van 1.mtr 80 en wogen tot 1000 kilo.. Koeien werden niet groter dan 1 mtr 50.

Het oerrund was volledig herbivoor en at grassen, kruiden, twijgen en knoppen maar ook eikels, boombladeren en in de winter ook schors en takken.

De dieren leefden in kleine kuddes die meestal uit verwante dieren bestonden. Daarnaast waren er ook kleine groepen oudere stieren.

Kalveren werden in mei of juni geboren, na een draagtijd van ongeveer 9 maanden.

Het oerrund kwam voor in Europa en in Azië. In India en Noord-Afrika kwamen nauw verwante soorten voor maar In Noord-Amerika zijn ze nooit gevonden.

Koeienrassen (Bos taurus) die op dit moment op de wereld voorkomen, stammen af van gedomesticeerde oerrunderen. De voorouders waren in India voorkomende buffels. Pas tegen het einde van de laatste ijstijd kwam het oerrund in grote aantallen voor.

Al rond 9000 jaar voor Christus vond domesticatie van het oerrund plaats in Pakistan.

Er bestaat een zeer grote variatie in moderne runderrassen. Voor het ontstaan van zo veel rassen zijn meerdere oorzaken. Kunstmatige selectie is er één van; er werd met dieren gefokt die de kwaliteiten bezaten die de eigenaars belangrijk vonden. Een boer die het vooral om het vlees te doen was fokte verder met de beste vleeskoeien. De boeren die wilden melken kozen de koeien met de beste melkgift om mee verder te fokken. We kennen allemaal de stierenvechterspraktijken; daar werden de meest agressieve stieren gebruikt en deze kruiste men weer met andere agressieve runderen.

Ook zijn er oerrunderen gekruist met bizon of met buffels.  Vaak wordt gedacht dat de wisent de voorvader van de moderne koe is; dit is dus niet het geval.

Terugfokken oerrund

De stichting Taurus wil dus het oerrund terugfokken. Zij zijn daarin niet de eerste. Rond 1930 besloten de gebroeders Heck een poging daartoe te wagen. Het resultaat; de Heckrunderen. Deze koeien hadden een uiterlijk dat wel overeenkomsten vertoonde met de oerrunderen maar moet toch een mislukte poging genoemd worden.

Heckrunderen hadden de juiste kleur, maar niet de juiste bouw; ze waren veel kleiner en de hoorns hadden de verkeerde vorm. Ook waren ze te plomp; het oerrund was veel slanker.

Voor het uitzetten in natuurgebieden zijn deze Heckrunderen niet geschikt. Ze kunnen weliswaar het hele jaar buiten blijven en werpen relatief kleine kalveren waardoor ze geen hulp nodig hebben bij het afkalveren  maar ze zijn agressief tegen recreanten. In de Oostvaarderplassen kunnen we een kudde Heckrunderen vinden. Aangezien dit gebied afgesloten is voor bezoekers is het hier wel mogelijk een kudde te houden.

De Stichting Taurus was een van de eerste organisaties die zich bezig ging houden met begrazing met verschillende runderrassen. Zij zijn begonnen met het Taurosprogramma (Tauros betekent stier) waarmee ze met behulp van meerdere oude runderrassen een rund willen gaan fokken dat een grote gelijkenis moet gaan vertonen met het oerrund. Zij willen een wilde populatie opbouwen en deze weer loslaten in wilde natuurgebieden in heel Europa.

De stichting heeft het DNA in kaart gebracht en wil het beest terugfokken met behulp van half wilde Zuid-Europese runderrassen zoals de Sayaguessa, Pajuna, Maremmana primitivo en de Tudanca.

Bij de keuze van de rassen was het niet alleen het uiterlijk belangrijk, maar zeker ook het karakter van de dieren; aangezien de runderen in natuurgebieden moeten gaan grazen en ze zeker recreanten gaan tegenkomen, is het natuurlijk van groot belang dat ze niet agressief zijn en geen mensen gaan aanvallen. Het is zelfs de bedoeling dat ze mensen uit de weg gaan.

Het uiterlijk van het oerrund komt in grote mate overeen met vechtstieren in Spanje, maar deze dieren zijn natuurlijk niet bruikbaar voor dit programma. 

Ook in anderen Europese gebieden is men een fokprogramma gestart, oa in Spanje, in Kroatië en in de Donau delta waar ook andere rassen betrokken worden in het programma.

Op deze manier zullen er verschillende subpopulaties Taurossen ontstaan.

Waar zijn deze Taurossen te zien?

In het natuurgebied de Keent van Brabants landschap is al een kudde van ruim 100 dieren te vinden.

Ook in de Maashorst van Staatsbosbeheer zijn behalve wisenten en Exmoors een kudde Taurossen uitgezet.

Els Fonken, lid Zoogdierenwerkgroep

 

Bronnen: 

Het échte oerrund komt eraan   - Gert van Maanen

Opgepast! Het oerrund komt eraan - THEO HAERKENS

Oerrund blijkt superieur en wordt dus teruggefokt - Ben van Raaij

In natuurgebied bij Keent komt uitgestorven oerrund weer tot leven - Julia Verhaegh

https://www.britannica.com/animal/aurochs

https://dinopedia.fandom.com/wiki/Aurochs 

http://members.chello.nl/~t.vanvuure/oeros/uk/lutra.pdf ·

https://www.thoughtco.com/auroch-1093172

www.eurowildlife.org/news/the-aurochs-is-about-to-return-to-the..

https://awoiaf.westeros.org/index.php/Aurochs

http://content.time.com/time/health/article/0,8599,1961918,00.html

https://www.revolvy.com/topic/Aurochs&item_type=topic

http://animals.wikia.com/wiki/Aurochs

http://uk.businessinsider.com/ancient-auroch-close-to-being-revived-2016-12?international=true&r=UK&IR=T

https://rewildingeurope.com

https://www.ark.eu/gebieden/buitenland/rewilding-europe

http://www.geologievannederland.nl/fossielen/zoogdier-beschrijvingen/oeros

https://nl.wikipedia.org/wiki/Oeros

https://nl.wikipedia.org/wiki/Heckrund

https://www.ark.eu/natuurontwikkeling/natuurlijke-processen/be...

www.natuurinformatie.nl/nnm.dossiers/natuurdatabase.nl/i004692.html

https://www.hunebednieuwscafe.nl/2017/06/oeros-tot-koe

https://www.nrc.nl/nieuws/2006/05/09/europees-oeros-voorouder-rund..

http://edepot.wur.nl/109821 ·

Foto’s; Jan Fonken