Zoogdier van de Maand november 2020; Schotse Hooglander

Schotse Hooglander

Mijn eerste ervaring met een Schotse Hooglander was op Veluwezoom. Ik was meteen onder de indruk van dat ruige zoogdier met zijn / haar grote gevaarlijk aandoende horens. Toch was ik er niet bang voor, maar snapte wel dat veel mensen er wel wat angstig naar keken. Zelf wilde ik het fijne weten van wat voor soort rund het was en daarom hieronder mijn verhaal over de geschiedenis en het waarom van de Schotse Hooglander.

Zeer oud runderras

De Schotse Hooglander, ook wel Highland Cow genoemd, komt oorspronkelijk uit Schotland en heeft tegenwoordig meestal een roodbruine kleur. Oorspronkelijk waren de meeste Schotse Hooglanders zwart, maar koningin Victoria vond een roodbruine vacht mooier en vaardigde een koninklijk decreet uit om selectief die roodbruine als vaste kleur aan te houden. Naast die roodbruine kleur komen zwarte exemplaren voor, maar je komt tegenwoordig ook blonde exemplaren en andere kleuren tegen. Zelfs een soort Lakenvelder Hooglander. Officieel stamt die Schotse Hooglander niet uit heel Schotland, maar heel specifiek uit de Schotse hooglanden en van de eilanden aan de Schotse westkust en met name van Skye. Het is een heel oud type rund en de geschiedenis van dit ras gaat zeker terug tot aan de 16e eeuw. Men vermoedt dat het ras een afgeleide is van Keltische runderen, die al vanaf 2000 voor Christus op de Britse eilanden aanwezig waren.

Schotse Hooglander Cor Gaasbeek via Pixabay

Zeg zo maar niet Schotse Hooglander

Het runderras Schotse Hooglander kent een tweetal types binnen dat ras. Allereerst de Main Highlander, die leefden op de westelijke eilanden. Dit onderras had minder vlees en had ook niet zo’n lange haren. Het andere onderras had de naam Kyloe en leefden vooral op de wat zuidelijker westelijke eilanden, met name Argyle en Ross. Dit onderras had de naam Kyloe gekregen, omdat deze runderen de Kyles (fjorden van de Schotse westkust) over moesten zwemmen op weg naar de veemarkten op het vaste land. De Kyloe runderen waren kleiner, maar wel hariger. Deze Kyloe runderen werden in de 19e eeuw verbeterd en hieruit ontstond de Schotse Hooglander, die in ons land rondloopt.  

Wat was het nut van de Schotse Hooglander voor de mens

In Schotland van destijds stond het ras Schotse Hooglander bekend als voor van alles een beetje te gebruiken, dus geen echt groots nuttig rund. Ze werden in gezet als trekdier, maar enkel als er niets anders voor handen was. Ze werden gemolken, maar de melk was erg mager en soms als de nood aan de man was, werden ze gebruikt als vleesleverancier. In feite deed de mens niets aan de verbetering van het ras, maar om te overleven verbeterde het ras Schotse Hooglander zichzelf. Om te overleven in de Schotse Hooglanden moet je als rund toch heel wat aan kunnen en dus overleefden steeds de sterkste en meest aangepaste dieren. 

Kenmerken van de Schotse Hooglander

Het ras Schotse Hooglander is een taai, gehard en klein rund. De hoogte van de stier varieert tussen de 1 meter 20 en de 1 meter 30 en de koe zo rond de 1 meter. Stieren kunnen een gewicht bereiken van 600 kilo en de koeien zo rond de 400 kilo. Ze leven zomer en winter buiten, dit noemen we jaarrond. De originele kleur van dit runderras is nu roodbruin tot vaalgeel. Overigens kan de kleur van de vacht gedurende de eerste levensjaren vaak veranderen. De hoorns van dit runderras hebben de vorm van de horens van het Oerrund. Het verschil is dat ze verder naar opzij uitsteken en groter zijn.

Schotse Hooglander koe Noutch via Pixabay

Betekenis voor de Nederlandse natuurgebieden

Dit jaar 2020 zijn de Schotse Hooglanders inmiddels al 37 jaar in ons land te vinden in diverse natuurgebieden, maar ook op menige particuliere weilanden. De allereerste Schotse Hooglanders kwamen in 1983 naar Nederland en wel naar het natuurgebied de Veluwezoom. Men haalden destijds deze runderen naar hier om een aantal zaken. Allereerst hebben ze weinig zorg nodig en dankzij hun dikke vacht zijn ze geschikt om jaarrond in te zetten in de begrazing. Tevens vreten Schotse Hooglanders ook planten die veel andere rundersoorten links laten liggen. Daarnaast zijn het runderen, die zelden agressief zijn. Toch moet je altijd opletten met dieren, want ze kunnen onverwachte acties maken. Daarom staan bij alle natuurgebieden duidelijke waarschuwingsborden. Helaas heeft tegenwoordig het houden van Schotse Hooglanders in onze natuurgebieden door het warmer worden van ons klimaat wel nadelen. De dikke vacht geeft in koude periodes een goede bescherming, maar in de zomer hebben ze steeds meer last van deze dikke vacht. Die vacht zorgt ervoor dat de runderen het snel warm hebben en dan afkoeling zoeken in het water. Dit is geen probleem in rivierengebieden, maar in vennen en in de bovenloop van beeksystemen zorgt dit voor vermesting van die systemen. Met als gevolg dat de vegetatie gaat veranderen en dieren die in die wateren jagen, zoals duikeenden en ijsvogels geen zicht meer hebben en hun prooien niet zien.

Frans Kapteijns, lid Zoogdierenwerkgroep

Bron:

  • Internet
  • Grazers in grote en kleine natuurgebieden – René Zanderink en Hans Ringnalda